Thảo luận tại Phiên họp, các ý kiến đều thống nhất cao với sự cần thiết sửa đổi Luật Thủ đô, đồng thời đề nghị tiếp tục hoàn thiện Dự thảo theo hướng rõ ràng, khả thi, đồng bộ và có tầm nhìn dài hạn, bảo đảm vừa tạo đột phá cho Hà Nội, vừa giữ vững tính thống nhất của hệ thống pháp luật.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành phiên thảo luận.
Mở rộng nguồn lực cho Thủ đô
Phát biểu tại phiên thảo luận, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế - Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi bày tỏ sự thống nhất cao với cách tiếp cận đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi). Việc trao quyền mạnh mẽ sẽ tạo ra "không gian thẩm quyền" đủ rộng, giúp Thủ đô chủ động phát triển và đóng góp nhiều hơn cho cả nước.
Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế - Tài chính của Quốc hội nhấn mạnh, tư tưởng cốt lõi khi trình Quốc hội là xây dựng các cơ chế đặc thù và thiết kế pháp lý vượt trội, qua đó tạo điều kiện để Hà Nội phát triển nhanh hơn, hiệu quả hơn. Các chính sách ưu đãi cần hướng tới mục tiêu tạo ra giá trị gia tăng lớn hơn, "làm cho chiếc bánh lớn hơn", thay vì chỉ tập trung vào phân bổ lại nguồn lực.
Các đại biểu tham dự phiên họp thứ 55 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội chiều 18/3
Dẫn số liệu thực tế, ông Phan Văn Mãi cho biết, trong 3 năm tới, tổng thu ngân sách trên cả nước ước thu khoảng trên 3 triệu tỷ đồng mỗi năm. Trong đó, Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh có thể đóng góp khoảng 2/3 tổng thu. Vì vậy, nếu thiết kế chính sách không rõ ràng sẽ dễ gây tâm lý băn khoăn đối với các địa phương khác. Do đó, cần xác định nguyên tắc hài hòa lợi ích, cùng có lợi (win-win), vừa tạo điều kiện cho Hà Nội phát triển, vừa bảo đảm cân đối chung.
Liên quan đến Điều 21 của dự thảo Luật, ông Phan Văn Mãi đề xuất cần thiết kế lại theo hướng làm rõ nguồn lực đầu tư phát triển Thủ đô, với một số giải pháp như: Điều chỉnh tỷ lệ điều tiết, cơ chế thưởng ngân sách theo hướng hợp lý hơn, tạo sự đồng thuận; tăng cường hỗ trợ có mục tiêu từ ngân sách Trung ương, gắn với nhiệm vụ được giao. Đồng thời, mở rộng cơ chế vay vốn cho Hà Nội, trên cơ sở bảo đảm khả năng trả nợ từ nguồn thu tăng thêm, có thể tính toán theo từng dự án hoặc từng giai đoạn. Đặc biệt, đẩy mạnh hợp tác công - tư (PPP), sử dụng một phần vốn ngân sách để dẫn dắt, thu hút nguồn lực xã hội.
Về mô hình tổ chức, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế - Tài chính của Quốc hội cho rằng, cần cân nhắc quy định về khu kinh tế hoặc đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt, có thể để Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định sau bằng nghị quyết, nhằm bảo đảm tính linh hoạt.
Đối với liên kết vùng, ông Phan Văn Mãi kiến nghị cần có cơ chế mạnh hơn cho hai vùng động lực là Đồng bằng sông Hồng và Đông Nam Bộ - hiện đóng góp trên 60% GDP cả nước. Vì thế, ông Mãi đề xuất xem xét ban hành nghị quyết riêng của Ủy ban Thường vụ Quốc hội để quy định rõ phạm vi, cơ chế vận hành và nguồn lực phát triển cho các vùng này.
Bên cạnh đó, ông Phan Văn Mãi cũng đề nghị tiếp tục rà soát kỹ thuật lập pháp, tránh trùng lặp quy định, bảo đảm rõ ràng, chặt chẽ, nhất là các nội dung về nguyên tắc và thẩm quyền ban hành văn bản của Hà Nội, tránh cách hiểu rằng Thủ đô có thể ban hành quy định khác một cách tùy ý so với quy định của Trung ương.
Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải phát biểu.
Thảo luận tại phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải bày tỏ sự đồng tình với dự thảo Luật và báo cáo thẩm tra, đồng thời kỳ vọng Luật sau khi ban hành có thể triển khai ngay trong thực tiễn.
Bà Nguyễn Thanh Hải cho rằng, cần rà soát kỹ để bảo đảm tính đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành, đặc biệt trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Về Điều 14 (không gian ngầm, không gian tầm thấp, tầm cao), bà Nguyễn Thanh Hải nhận định, việc khai thác các không gian này là cần thiết, song hiện nhiều nội dung vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu, chưa có quy định đầy đủ ở các luật liên quan. Do đó, cơ quan soạn thảo cần cân nhắc mức độ quy định trong Luật Thủ đô để bảo đảm tính khả thi.
Tạo không gian sáng tạo cho quản trị đô thị đặc biệt
Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu rõ, việc xây dựng dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) cần bám sát các nội dung của Nghị quyết thay thế Nghị quyết số 15-NQ/TƯ về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 vừa được Bộ Chính trị thông qua. Đồng thời, bám sát các kết luận của đồng chí Tổng Bí thư khi trực tiếp đến làm việc với Hà Nội.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu.
Chủ tịch Quốc hội cũng nêu rõ nguyên tắc xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) theo hướng đây là luật khung, không đi vào những nội dung cụ thể, để trên cơ sở đó thành phố Hà Nội quyết định các vấn đề cụ thể.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn thống nhất với quan điểm phải phân quyền tối đa và tự chủ toàn diện cho Hà Nội. Theo Chủ tịch Quốc hội, đây là bước đột phá lớn nhất so với Luật Thủ đô 2024, nhằm giải quyết “điểm nghẽn” là thủ tục hành chính kéo dài, tạo không gian sáng tạo cho quản trị đô thị đặc biệt.
Nhấn mạnh “dễ trăm lần không dân cũng chịu, khó vạn lần dân liệu cũng xong”, Chủ tịch Quốc hội lưu ý những vấn đề cần thiết phải lấy ý kiến Nhân dân để bảo đảm bàn bạc công khai. Đồng thời, cần tính toán các quy định để bảo đảm tính kiểm soát, tránh rủi ro có thể dẫn đến lạm quyền hoặc xung đột pháp lý ở một số lĩnh vực, nhất là lĩnh vực đất đai, môi trường. Do đó, cần bổ sung điều khoản về công khai, những nội dung cần thiết phải lấy ý kiến Nhân dân, báo cáo cấp có thẩm quyền; thêm cơ chế đánh giá, hậu kiểm…
Các đại biểu tham dự phiên họp thứ 55 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
Về cơ chế tài chính ngân sách và nguồn lực, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) cần tạo được khung khổ pháp lý phù hợp để Thủ đô huy động được các nguồn lực tổng hợp, tạo điều kiện để Thủ đô đạt mức tăng trưởng hai con số và có thể cạnh tranh với các nước.
Chủ tịch Quốc hội cũng cho rằng, cán bộ là cái gốc của mọi công việc, cán bộ Hà Nội phải có đức có tài, có tâm có tầm, có đủ điều kiện để quyết định những vấn đề của Thủ đô…
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cũng lưu ý các nội dung về quy hoạch xây dựng đô thị, liên kết phát triển vùng Thủ đô, ví dụ giao thông phải kết nối thông suốt, làm sao lan tỏa cho cả vùng Đồng bằng sông Hồng. Bên cạnh đó, chú trọng việc giám sát kiểm tra trách nhiệm của các cơ quan chuyên môn.
Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị xây dựng danh mục thẩm quyền đặc thù, chi tiết trong phụ lục của Luật để tránh việc thực hiện không bảo đảm tuân thủ các quy định.
Về kỹ thuật lập pháp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn lưu ý cần quy định các điều khoản rõ, gọn, thuận tiện trong triển khai thực hiện, chứ không quy định chung chung…
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định phát biểu kết luận phiên họp.
Kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nêu rõ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất hồ sơ dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) đã bảo đảm đầy đủ điều kiện trình Quốc hội khóa XVI cho ý kiến và thông qua tại kỳ họp thứ nhất theo quy trình, trình tự thủ tục rút gọn sau khi tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội hôm nay.
Nêu một số lưu ý đối với dự án Luật này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho rằng, không đặt yêu cầu bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật cao đối với Luật Thủ đô (sửa đổi). Bởi Luật quy định các đặc thù, đột phá, khác với các luật khác, cao hơn các luật khác.
Phó Chủ tịch Quốc hội cũng nhấn mạnh, Đảng, Nhà nước, Quốc hội giao trách nhiệm cao hơn cho thành phố Hà Nội, thì cần tạo điều kiện cho Hà Nội có những cơ chế, chính sách phù hợp để thực hiện trách nhiệm đó. Vì vậy, những cơ chế, chính sách cao hơn, đặc thù, đặc biệt quy định tại Luật Thủ đô (sửa đổi) về cơ bản chỉ áp dụng riêng cho Hà Nội.
Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản tán thành quy định về áp dụng Luật Thủ đô và trao quyền cho chính quyền Thủ đô được ban hành các quy định có nội dung khác với quy định của cơ quan nhà nước cấp trên và chưa có quy định nhằm tạo điều kiện cho Hà Nội chủ động, sáng tạo và bứt phá.
Việc này hướng tới nâng cao hiệu quả quản lý, áp dụng các tiêu chuẩn tiên tiến, góp phần xây dựng Thủ đô phát triển đột phá, giữ vai trò đầu tàu, lan tỏa tới Vùng Thủ đô và cả nước.
Đồng thời, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng thống nhất cần làm rõ hơn phạm vi, lĩnh vực được áp dụng; quy định chặt chẽ điều kiện, quy trình ban hành để bảo đảm tính khả thi và hiệu lực thực hiện.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản tán thành các nội dung phân quyền tối đa và tự chủ toàn diện cho Thủ đô trong các lĩnh vực tổ chức chính quyền, chính sách cán bộ, chế độ công vụ, thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao, quy hoạch, xây dựng môi trường và trật tự an toàn xã hội Thủ đô, phát triển văn hóa - xã hội, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số Thủ đô, nguồn lực phát triển Thủ đô…
Bên cạnh đó, Phó Chủ tịch Quốc hội cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị tiếp tục rà soát kỹ các quy định về phân quyền trong dự thảo luật để bảo đảm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời chủ trương, đường lối của Đảng, nhất là Nghị quyết mới của Bộ Chính trị về phát triển Thủ đô cũng như các ý kiến chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm khi làm việc với thành phố Hà Nội.