Tập trung phân quyền cho thành phố Hà Nội
Chính phủ vừa trình Quốc hội dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), với cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn quan trọng, nhằm xây dựng hành lang pháp lý phù hợp, vượt trội cho Thủ đô Hà Nội phát triển.
Theo Tờ trình của Chính phủ, qua đánh giá tình hình thi hành, Luật Thủ đô năm 2024 đã quy định các cơ chế, chính sách đặc thù để phát triển Thủ đô. Tuy nhiên, từ các cơ chế, chính sách vượt trội đó, nhiều bộ, ngành, địa phương đã nghiên cứu, kế thừa để tham mưu Chính phủ trình Quốc hội ban hành một số luật chuyên ngành, một số nghị quyết đặc thù cho các địa phương khác.
Điều này dẫn đến các cơ chế, chính sách vượt trội trong Luật Thủ đô dần trở thành phổ biến, áp dụng chung, không còn là đặc thù của Thủ đô. Đồng thời, một số điều khoản trong Luật không còn phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp hiện nay.
Giải quyết thủ tục hành chính cho người dân tại Điểm phục vụ hành chính công Cửa Nam.
Đồng thời, thực tiễn quản lý, phát triển đô thị Thủ đô Hà Nội trong thời gian qua cho thấy vẫn tồn tại nhiều hạn chế, yếu kém kéo dài, chưa được khắc phục một cách đồng bộ, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống của người dân và năng lực cạnh tranh của đô thị.
Một yêu cầu thực tiễn khác mang tính then chốt là nhu cầu hoàn thiện các cơ chế đặc thù, vượt trội để huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho phát triển Thủ đô. Thực tiễn cho thấy các “điểm nghẽn” về thể chế, nhất là trong lĩnh vực đầu tư, tài chính - ngân sách, đất đai và hợp tác công - tư đang hạn chế khả năng huy động nguồn lực xã hội, đặc biệt là nguồn lực từ khu vực tư nhân.
Do đó, cần có các cơ chế, chính sách đặc thù cho phép Thủ đô chủ động hơn trong việc quyết định, tổ chức thực hiện các dự án hạ tầng quy mô lớn, có tính chất kết nối vùng và liên vùng.
Yêu cầu xây dựng mô hình chính quyền đô thị hiện đại, tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả cũng đòi hỏi phải đẩy mạnh phân cấp, phân quyền một cách thực chất, gắn với trách nhiệm giải trình, theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Bên cạnh đó, yêu cầu về đổi mới thể chế cho phát triển Thủ đô còn xuất phát từ các mục tiêu chiến lược, tầm nhìn phát triển mới của Thủ đô trong giai đoạn tới…
Để đáp ứng nhu cầu thực tiễn nêu trên, Bộ Tư pháp và thành phố Hà Nội đã đề xuất nhiều chính sách, với cách tiếp cận mới trong xây dựng luật theo tinh thần của Nghị quyết số 66-NQ/TƯ và các quan điểm xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi), thay vì quy định cụ thể các nội dung như tại Luật Thủ đô, dự thảo Luật tập trung phân quyền cho thành phố Hà Nội quyết định, từ đó tạo không gian tối đa cho sự sáng tạo và tự chịu trách nhiệm của chính quyền Thủ đô; đồng thời tăng cường yêu cầu về kiểm soát quyền lực, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.
Về tổ chức bộ máy và chế độ công vụ, dự thảo Luật đã quy định về đơn vị hành chính của thành phố Hà Nội bao gồm xã, phường và đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt và quy định rõ nhiệm vụ, quyền hạn về tổ chức bộ máy và chế độ công vụ.
Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đã bổ sung cơ chế phân quyền mạnh mẽ hơn cho chính quyền thành phố Hà Nội trong lĩnh vực tổ chức bộ máy và công vụ. Theo đó, HĐND thành phố quyết định số lượng, việc thành lập, tổ chức lại, giải thể cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính thuộc UBND thành phố, UBND cấp xã; quyết định thay đổi tên gọi, điều chỉnh chức năng của các cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính hiện có; thí điểm các mô hình quản trị mới nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy.
HĐND Thành phố cũng quyết định tỷ lệ đại biểu HĐND chuyên trách; số lượng, chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn các Ban của HĐND Thành phố và HĐND cấp xã; tiêu chí xác định số lượng đại biểu HĐND cấp xã; số lượng và cơ cấu ủy viên UBND Thành phố và cấp xã; tổ chức và hoạt động của thôn, tổ dân phố…
UBND Thành phố có thẩm quyền thành lập các đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của HĐND Thành phố; quy định về chính sách, biện pháp tổ chức thực hiện nền hành chính số và công vụ số; quy định cơ chế, biện pháp phát huy dân chủ ở cơ sở, huy động sự tham gia của người dân trong quản trị địa phương; cơ chế khoán việc và cơ chế khác để phát huy vai trò tự quản của thôn, tổ dân phố…
Tại phiên họp chỉnh lý, hoàn thiện hồ sơ dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) trước khi trình Chính phủ, đại diện các đơn vị chức năng của Bộ Tư pháp và UBND thành phố Hà Nội tiếp tục rà soát, cho ý kiến đối với từng điều, khoản cụ thể để hoàn thiện dự thảo Luật.
Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú đề nghị các đơn vị tiếp tục rà soát, phối hợp hoàn thiện các quy định của dự thảo Luật, đặc biệt là các nội dung về áp dụng pháp luật, đất đai, y tế… Đồng thời, cần rà soát lại để đảm bảo về mặt kỹ thuật lập pháp cũng như tính đồng bộ, thống nhất với các luật có liên quan.
Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đến nay gồm 9 chương, 36 điều; quy định về ban hành văn bản quy phạm pháp luật và tổ chức bộ máy, chế độ công vụ; quy hoạch, xây dựng và trật tự, an toàn Thủ đô; phát triển văn hóa - xã hội; phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; nguồn lực phát triển Thủ đô; Vùng Thủ đô…