Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi): Thiết kế thể chế đột phá, phân quyền mạnh mẽ cho Hà Nội

"Thiết kế chính sách" ở tầm cao hơn

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nêu rõ, việc trình dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) được thực hiện theo đúng quy định của pháp luật và chương trình lập pháp năm 2026, đồng thời, nhấn mạnh đây là nhiệm vụ được giao từ các nghị quyết quan trọng của Đảng và chỉ đạo trực tiếp của Chính phủ.

Theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, Dự án luật được xây dựng trên cơ sở quán triệt sâu sắc các chủ trương lớn, trong đó, nổi bật là Nghị quyết số 02-NQ/TW về xây dựng và phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới. Nghị quyết này đã giao Đảng ủy Chính phủ lãnh đạo, chỉ đạo Chính phủ trình Quốc hội Luật Thủ đô (mới), với yêu cầu phân cấp, phân quyền triệt để, toàn diện.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng dẫn lại tinh thần chỉ đạo: “Luật cần bảo đảm Thủ đô có đủ thẩm quyền, trách nhiệm để giải quyết công việc, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ phát triển trong kỷ nguyên mới”. Đồng thời, Bộ Chính trị cũng đã đồng ý chủ trương rà soát, sửa đổi, bổ sung luật để phù hợp với giai đoạn phát triển mới.

Ở góc độ pháp lý, việc trình Dự án luật được thực hiện trên cơ sở Nghị quyết số 119/2026/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, theo đó, Dự án được bổ sung vào chương trình và áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn, trình Quốc hội xem xét, thông qua ngay tại kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI.

Một trong những nội dung được Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, trong Tờ trình là sự thay đổi căn bản trong tư duy xây dựng luật. Theo đó, trong bối cảnh phát triển nhanh của khoa học công nghệ, kinh tế số và hội nhập quốc tế sâu rộng, “không thể dự liệu tất cả nội dung cần quy định ngay trong luật”. Vì vậy, dự thảo được xây dựng theo hướng mở, linh hoạt.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nêu rõ: “Thủ đô không chỉ "thực thi chính sách” mà còn phải được giao vai trò “thiết kế chính sách” ở tầm cao hơn để đáp ứng mục tiêu, yêu cầu, kỳ vọng phát triển trong kỷ nguyên mới”.

Điều này đồng nghĩa với việc Hà Nội sẽ được trao quyền chủ động hơn trong việc ban hành các cơ chế, chính sách đặc thù, phù hợp với thực tiễn phát triển, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các quy định cứng ở cấp Trung ương. Đây là điểm đột phá lớn, tạo nền tảng để Thủ đô trở thành trung tâm kiến tạo phát triển, định hình các mô hình mới, lan tỏa động lực cho vùng và cả nước.

Tờ trình cũng dành dung lượng lớn để phân tích cơ sở thực tiễn. Theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, việc thi hành Luật Thủ đô thời gian qua đã đạt được một số kết quả, nhưng đồng thời bộc lộ nhiều hạn chế. Một số cơ chế đặc thù không còn giữ được tính vượt trội khi đã được áp dụng rộng rãi ở các địa phương khác. Trong khi đó, nhiều vấn đề đô thị của Hà Nội vẫn tồn tại kéo dài.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nêu rõ: “Vẫn còn những hạn chế, yếu kém, điểm nghẽn lớn như: Ùn tắc giao thông, ngập úng cục bộ, ô nhiễm môi trường; hạn chế trong bảo đảm an toàn đô thị, phòng cháy, chữa cháy; vi phạm pháp luật về đất đai, xây dựng…”. Đặc biệt, các “điểm nghẽn” về thể chế trong lĩnh vực đầu tư, tài chính - ngân sách, đất đai, hợp tác công - tư đang cản trở việc huy động nguồn lực cho phát triển.

"Trong bối cảnh quốc tế và khu vực có nhiều biến động phức tạp, khó lường, việc xây dựng một khuôn khổ pháp lý linh hoạt, thích ứng nhanh được xem là yêu cầu cấp thiết", Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh.

Phân quyền toàn diện, trao 192 thẩm quyền cho Thủ đô

Một nội dung trọng tâm của dự thảo luật là phân quyền, phân cấp mạnh mẽ cho chính quyền thành phố Hà Nội. Theo Tờ trình, dự thảo luật được thiết kế theo hướng “luật khung”, giảm số điều nhưng tăng thẩm quyền cho địa phương. Cụ thể, dự thảo gồm: 9 chương, 36 điều, giảm 18 điều so với luật hiện hành. Đáng chú ý, có 192 thẩm quyền được giao cho chính quyền Hà Nội, trong đó 50 thẩm quyền kế thừa, 57 thẩm quyền điều chỉnh từ cấp trên và 85 thẩm quyền hoàn toàn mới.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh: “Việc phân quyền nhằm tăng tính chủ động, sáng tạo, tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền Thành phố trong tất cả lĩnh vực”.

Các lĩnh vực được phân quyền bao trùm từ tổ chức bộ máy, tài chính - ngân sách, đầu tư, quy hoạch, đất đai, quản lý đô thị đến khoa học công nghệ, văn hóa - xã hội và liên kết vùng. Đồng thời, Dự thảo cũng quy định rõ cơ chế kiểm soát quyền lực, giám sát, kiểm tra và trách nhiệm giải trình, bảo đảm việc phân quyền đi đôi với kiểm soát hiệu quả.

Bên cạnh sửa đổi, dự thảo luật bổ sung nhiều cơ chế, chính sách mới nhằm tạo đột phá phát triển. Trong đó, đáng chú ý là quy định về thí điểm cơ chế, chính sách, cho phép Hà Nội thử nghiệm các mô hình mới trước khi nhân rộng. Dự thảo cũng mở đường cho việc phát triển khu kinh tế tự do, khu thương mại tự do, các loại hình kinh tế mới, phù hợp với xu hướng toàn cầu.

Một điểm mới khác là cơ chế thu hồi đất đối với các dự án cần triển khai ngay theo chỉ đạo của trung ương, nhằm rút ngắn thời gian, đẩy nhanh tiến độ các dự án trọng điểm. Đáng chú ý, Dự thảo bổ sung cơ chế miễn, giảm trách nhiệm pháp lý đối với cán bộ, công chức trong trường hợp đã thực hiện đúng quy trình, không vụ lợi nhưng vẫn phát sinh rủi ro. Đây được xem là giải pháp tháo gỡ tâm lý e ngại, sợ trách nhiệm trong thực thi công vụ.

Tờ trình cũng làm rõ các điều kiện bảo đảm thi hành luật, đặc biệt là về nguồn lực tài chính và nhân lực. Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết: “Dự thảo Luật đã quy định đầy đủ cơ chế bảo đảm nguồn lực tài chính như: Trao quyền để Hà Nội chủ động tăng thu ngân sách, huy động vốn xã hội hóa, vốn ODA, phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu dự án…”.

Về nhân lực, việc thi hành luật sẽ dựa trên bộ máy hiện có, đồng thời, nâng cao chất lượng đội ngũ, thu hút chuyên gia, nhà khoa học, thay vì tăng biên chế cơ học. Đặc biệt, Dự thảo luật dành nhiều nội dung cho phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Việc quản trị đô thị dựa trên dữ liệu số, trí tuệ nhân tạo được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả điều hành và chất lượng dịch vụ công.

Theo kế hoạch, dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ được Quốc hội Việt Nam xem xét, thông qua tại kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI theo trình tự rút gọn. Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng khẳng định: “Việc xây dựng dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) là cần thiết, phù hợp với chủ trương của Đảng, thực tiễn của Thủ đô và yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới”, đồng thời thay mặt Chính phủ “kính trình Quốc hội xem xét, quyết định”.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, với những nội dung đột phá, dự thảo Luật được kỳ vọng sẽ tạo bước ngoặt trong hoàn thiện thể chế, giúp Hà Nội phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế, vươn lên trở thành đô thị hiện đại, thông minh, có sức cạnh tranh cao trong khu vực và trên thế giới.