Ngày 21/5, tại Hội thảo khoa học với chủ đề “Xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên phát triển mới - Những vấn đề lý luận và thực tiễn” do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng đã có tham luận về triển khai thí điểm mô hình “Xã, phường xã hội chủ nghĩa” trên địa bàn Thành phố.
Từng bước nhân rộng
Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng khẳng định, trong 40 năm thực hiện đường lối đổi mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa, Đảng bộ, chính quyền, nhân dân Thủ đô luôn kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội.
Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng trình bày tham luận tại Hội thảo.
Thực hiện Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng, Hà Nội tiếp tục kiên định xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội nhanh, bền vững. Trong đó, cấp xã, phường không chỉ là “cấp thực thi” mà phải trở thành không gian tổ chức phát triển, nơi trực tiếp chuyển hóa các chủ trương, chính sách thành kết quả cụ thể trong đời sống hằng ngày.
Ngay từ quý I/2026, UBND thành phố Hà Nội đã tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận, pháp lý và cơ sở thực tiễn trong nước, quốc tế, xây dựng Đề án triển khai thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa”.
“Đề án nhằm cụ thể hóa và hiện thực hóa bản chất tốt đẹp của chế độ xã hội chủ nghĩa ngay từ cấp gần dân nhất, trong đó, mọi chính sách và hoạt động đều hướng tới người dân, vì hạnh phúc của nhân dân, bảo đảm công bằng, tiến bộ và không để ai ở lại phía sau” - Chủ tịch UBND Thành phố Vũ Đại Thắng
Mục tiêu tổng quát của Đề án là “xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”, trên cơ sở lựa chọn địa bàn để tổ chức xây dựng, thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” nhằm kiểm nghiệm, sơ kết, tổng kết thực tiễn, hoàn thiện cơ chế, chính sách, phương thức tổ chức thực hiện và từng bước nhân rộng trên phạm vi toàn Thành phố.
3 phương án cơ bản hội tụ điều kiện triển khai thí điểm
Xã, phường xã hội chủ nghĩa được xác định là mô hình tổ chức phát triển và quản trị tích hợp ở cấp cơ sở. Trong đó, xã, phường không chỉ thực hiện chức năng hành chính mà là đơn vị trực tiếp chuyển hóa các mục tiêu, giá trị và đặc trưng của chủ nghĩa xã hội thành kết quả phát triển cụ thể trên địa bàn.
Quang cảnh Hội thảo.
Trên cơ sở cụ thể hóa 8 đặc trưng của xã hội chủ nghĩa Việt Nam vào điều kiện thực tiễn cấp cơ sở, Đề án của Hà Nội xây dựng 8 nội dung cốt lõi.
Thứ nhất , xây dựng hệ thống chính trị, cơ sở vững mạnh, quản trị phục vụ, phát huy quyền làm chủ của nhân dân.
Thứ hai, phát triển hạ tầng hiện đại, đồng bộ, không gian thông minh.
Thứ ba , phát triển kinh tế trên địa bàn xã phường gắn với lực lượng sản xuất hiện đại.
Thứ tư , bảo đảm an sinh xã hội công bằng, phát triển bao trùm.
Thứ năm, phát triển văn hóa con người Hà Nội thanh lịch, văn minh.
Thứ sáu, xây dựng môi trường xanh, an toàn và bền vững.
Thứ bảy , bảo đảm quốc phòng - an ninh, an toàn xã hội, mở rộng đối ngoại nhân dân.
Thứ tám , thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.
Việc xây dựng tiêu chí lựa chọn triển khai thí điểm mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa theo nguyên tắc bảo đảm cân đối giữa tính đại diện và tính khả thi; không lựa chọn địa bàn quá đặc thù hoặc quá khó khăn để triển khai.
Thành phố ưu tiên địa bàn có điều kiện triển khai đồng bộ các nội dung của Đề án, đặc biệt là khả năng tổ chức lại không gian phát triển… Việc lựa chọn địa bàn thí điểm không chỉ dựa trên các điều kiện hiện có mà còn chú trọng yếu tố động, đặc biệt là năng lực lãnh đạo, tổ chức thực hiện và mức độ sẵn sàng đổi mới của hệ thống chính trị cơ sở, qua đó bảo đảm địa bàn được lựa chọn không chỉ “có điều kiện” mà thực sự “khả thi”, tạo ra kết quả thực chất và có khả năng lan toả, nhân rộng.
Bên cạnh đó, dự thảo Đề án đề xuất 3 phương án cơ bản hội tụ điều kiện triển khai thí điểm. Theo đó, phương án 1 sẽ lựa chọn 1 xã hiện có, cơ bản hội tụ điều kiện triển khai thí điểm, còn nhiều dư địa phát triển, có định hướng phát triển phù hợp.
Phương án 2 là lựa chọn 2 xã liền kề, cơ bản hội tụ điều kiện triển khai thí điểm, còn nhiều dư địa phát triển, có định hướng phát triển phù hợp, hợp nhất trước khi triển khai thí điểm.
Phương án 3 là lựa chọn 2 xã liền kề, cơ bản hội tụ điều kiện triển khai thí điểm, còn nhiều dư địa phát triển, có định hướng phát triển phù hợp, thí điểm song song, đến thời điểm cơ bản hoàn thiện sẽ hợp nhất thành một; với kỳ vọng, đến năm 2030 cơ bản xây dựng được một mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa đảm bảo quy mô, điều kiện đáp ứng nhu cầu, thu hút khoảng 700.000 người dân sinh sống.
“Dự kiến, Thành phố sẽ lựa chọn 2 xã cạnh nhau để tổ chức thực hiện đồng thời, đảm bảo quy mô dân số khoảng 700.000 người”, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội thông tin tại Hội thảo.
Hệ thống tiêu chí của xã, phường xã hội chủ nghĩa” của Thủ đô Hà Nội được xây dựng có thể lượng hóa, đo đếm, đánh giá được. Hà Nội cụ thể hóa thành 54 tiêu chí xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa, trong đó có 52 tiêu chí chính và 2 tiêu chí tổng hợp là chỉ số hạnh phúc người dân và mức độ hài lòng…
Lộ trình thực hiện dự kiến gồm 3 giai đoạn, cụ thể: Năm 2026, hoàn thiện Đề án, các dự án thành phần, ban hành chủ trương, thành lập Ban Chỉ đạo, lựa chọn địa bàn thí điểm, bố trí nguồn lực và triển khai thực hiện. Giai đoạn 2027-2030 sẽ triển khai đồng bộ tại địa bàn thí điểm, kiểm tra, giám sát, năm 2030 sơ kết và hoàn thiện tiêu chí. Giai đoạn 2031-2035 tiếp tục thực hiện và tổng kết Đề án.
Đề án hiện đã được Thường trực Thành ủy, Ban Thường vụ Thành ủy cho ý kiến dự thảo lần 3. Đề án đang tiếp tục được nghiên cứu hoàn thiện; triển khai tổ chức hội thảo khoa học xin ý kiến các chuyên gia, nhà khoa học; lấy ý kiến các bộ, ngành, cơ quan Trung ương trong tháng 5/2026 trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.