Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội đóng góp ý kiến vào dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi)

Tham gia thảo luận về dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Ngọc Việt nhấn mạnh xu hướng tất yếu là chuyển từ quản lý hành chính sang phục vụ người dân, trong đó việc xây dựng và khai thác cơ sở dữ liệu dùng chung giữ vai trò then chốt. Theo đại biểu, các quy định cho phép người dân chủ động thực hiện các thủ tục như đăng ký khai sinh, khai tử thể hiện bước tiến rõ nét về cải cách hành chính. Bên cạnh đó, đại biểu cũng lưu ý những thách thức trong quá trình triển khai, đặc biệt là sự chênh lệch về hạ tầng công nghệ và khả năng tiếp cận dịch vụ của người dân giữa các khu vực, nhất là vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng nông thôn, vùng còn khó khăn. Từ thực tế này, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo cần bổ sung các giải pháp hỗ trợ phù hợp, nhằm bảo đảm quyền lợi của người dân và nâng cao tính khả thi của Luật.

Đối với việc phân cấp thẩm quyền đăng ký hộ tịch cho UBND cấp xã, đại biểu cho rằng đây là hướng đi đúng, phù hợp với nguyên tắc lấy người dân làm trung tâm phục vụ. Thực tiễn tại Hà Nội cho thấy, mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã góp phần tạo thuận lợi đáng kể, nhất là khi thủ tục hành chính được giải quyết không phụ thuộc địa giới và các mô hình phục vụ lưu động được triển khai đến tận khu dân cư. Tuy nhiên, để bảo đảm hiệu quả thực thi, đại biểu Nguyễn Ngọc Việt cũng kiến nghị cần có chính sách hỗ trợ thỏa đáng đối với đội ngũ cán bộ trực tiếp thực hiện nhiệm vụ ở cơ sở, đặc biệt tại những địa bàn còn nhiều khó khăn.

Tiếp tục thảo luận về dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi), các đại biểu tập trung làm rõ những vấn đề liên quan đến tính bao trùm, khả thi và điều kiện triển khai trong thực tiễn.

Đại biểu Lê Nhật Thành cho rằng, dù dự thảo Luật đã quan tâm bảo đảm quyền, nghĩa vụ và mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ công về hộ tịch, song thực tế tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số vẫn còn nhiều rào cản. Những hạn chế như tỷ lệ đăng ký khai tử thấp, tình trạng di cư tự do hay khó khăn trong xác định họ tên cho thấy cần có chính sách hỗ trợ phù hợp hơn. Đại biểu đề nghị mở rộng phạm vi thụ hưởng chính sách, bảo đảm người dân ở khu vực khó khăn, hộ cận nghèo và các nhóm yếu thế không bị bỏ lại phía sau.

Ở góc độ tổ chức bộ máy, đại biểu Trần Thị Nhị Hà chỉ ra áp lực ngày càng lớn tại cấp cơ sở khi quy mô dân số tăng sau sắp xếp đơn vị hành chính, trong khi nhân lực tư pháp - hộ tịch chưa được bổ sung tương xứng. Thực trạng kiêm nhiệm, bố trí chưa đúng chuyên môn vẫn diễn ra, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giải quyết thủ tục. Do đó, đại biểu kiến nghị cần hoàn thiện cơ chế đãi ngộ, ổn định vị trí việc làm và tăng cường đào tạo chuyên sâu cho đội ngũ này.

Đánh giá về các quy định mới, đại biểu ghi nhận việc triển khai đăng ký khai sinh, khai tử chủ động tại cơ sở y tế là bước tiến tích cực, phù hợp với xu hướng hiện đại hóa quản lý. Tuy nhiên, hiệu quả thực hiện còn phụ thuộc nhiều vào hạ tầng công nghệ và khả năng kết nối dữ liệu. Tại nhiều địa bàn khó khăn, điều kiện kỹ thuật chưa đáp ứng, tiềm ẩn nguy cơ bỏ sót thông tin. Vì vậy, cần xác định rõ lộ trình triển khai trên phạm vi toàn quốc, bảo đảm tính đồng bộ.

Bên cạnh đó, những vấn đề phát sinh trong quá trình số hóa và sắp xếp đơn vị hành chính cũng được các đại biểu lưu ý. Việc thay đổi địa chỉ hành chính đã khiến dữ liệu hộ tịch giữa hồ sơ giấy và hệ thống điện tử có sự chênh lệch, gây khó khăn cho người dân khi thực hiện các giao dịch. Từ thực tế này, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc xử lý dữ liệu thống nhất, xác định rõ nguồn dữ liệu gốc và cơ chế điều chỉnh sai lệch. Đồng thời, cần có quy định mang tính nguyên tắc để xử lý các trường hợp xung đột pháp luật giữa Việt Nam và nước ngoài liên quan đến sự kiện hộ tịch.

Liên quan đến phương thức thực hiện thủ tục, đại biểu Nguyễn Thị Hồng Chương cho rằng cần đẩy mạnh hơn nữa việc số hóa, tiến tới cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình. Theo đó, cần quy định rõ các thủ tục bắt buộc thực hiện trên môi trường điện tử, đồng thời chuẩn hóa cách diễn đạt trong dự thảo theo hướng phù hợp với phương thức số.

Đối với quy định về đăng ký khai tử, đại biểu tán thành với quy định cho phép thực hiện đối với trường hợp cá nhân chết tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng quy định này vẫn chưa đầy đủ. Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung trường hợp người được Tòa án tuyên bố đã chết, theo đó UBND cấp xã nơi cư trú cuối cùng của người đó có thể chủ động thực hiện đăng ký khai tử, trên cơ sở quyết định của Tòa án đã xác định đầy đủ thông tin cần thiết, bảo đảm đồng bộ với quy định của Bộ luật Dân sự.