Nằm giữa các làng Việt cổ, tên gọi Hà Đông được hình thành dưới thời Pháp thuộc gắn liền với quá trình chia tách tỉnh Hà Nội, với mốc lịch sử 06/12/1904 khi toàn quyền Đông Dương ra nghị định đổi tên tỉnh Cầu Đơ thành tỉnh Hà Đông. Và tên gọi của tỉnh lỵ cũng là Hà Đông gồm nội thị với 2 khu phố: tả ngạn sông Nhuệ là Hà Văn, hữu ngạn sông Nhuệ là Hà Cầu. Hơn 1 thế kỷ là trung tâm chính trị của tỉnh Hà Đông, Hà Sơn Bình, Hà Tây; Hà Đông còn được xem như tấm áo giáp vững chắc, cửa ngõ đặc biệt quan trọng, vành đai trực tiếp bảo vệ Thủ đô.
Là nơi sớm tiếp nhận ánh sáng cách mạng từ lãnh tụ thiên tài Nguyễn Ái Quốc, ngay từ đầu năm 1930 tại thôn La Khê, một số thanh niên yêu nước đã mở 1 lớp học chữ Quốc ngữ để tạo điều kiện tập hợp quần chúng, phát triển tổ chức và bí mật quyên góp tiền ủng hộ phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh. Ở Hà Đông, thời khắc lịch sử được đánh dấu với cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Vạn Phúc đêm 16 rạng ngày 17/8/1945 và cơ bản hoàn thành vào ngày 23/8/1945. Từ ngày 3 đến 19/12/1946, Làng dệt Vạn Phúc vinh dự được đón Bác Hồ về ở và làm việc. Tại đây, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến. Hưởng ứng lời hiệu triệu của Người, Đảng bộ và nhân dân Hà Đông đã nhất tề đứng lên xây dựng và củng cố phòng tuyến chiến đấu. Những trận đánh bốt Đa Sỹ, phục kích diệt địch trên đường 6, đường 70, đường 71 mãi là những mốc son lịch sử, đánh dấu những đóng góp của Hà Đông trong 9 năm trường kỳ kháng chiến với kết thúc thắng lợi của chiến dịch Điện Biên Phủ “Lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu.”
Ngày 6/10/1954, từ 7 giờ sáng, quân Pháp rút khỏi thị xã Hà Đông, bộ đội và cán bộ ta từ nhiều ngả tiến vào thị xã. Đến 9 giờ, tên lính Pháp cuối cùng rời khỏi thị xã. Đúng 12 giờ, cuộc mít tinh lớn được tổ chức tại sân vận động, trên 2.000 nhân dân phấn khởi chào mừng thắng lợi, chào mừng Ủy ban quân chính tỉnh Hà Đông. Thị xã Hà Đông được hoàn toàn giải phóng. Từ đây, ngày 6/10/1954 đã trở thành một mốc son, sự kiện trọng đại, đánh dấu bước ngoặt có ý nghĩa to lớn, mở ra trang sử vẻ vang trong lịch sử quê hương Hà Đông hôm nay.
Sau ngày giải phóng, cùng với cả nước, Đảng bộ và nhân dân Hà Đông lại thực hiện 2 nhiệm vụ chiến lược là xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh chống đế quốc Mỹ và bọn tay sai để giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Vừa sản xuất, vừa chiến đấu chống chiến tranh phá hoại, với khẩu hiệu “Thóc không thiếu một cân, quân không thiếu một người”, Hà Đông đã hoàn thành trọn vẹn, vẻ vang vai trò là hậu phương lớn chi viện sức người, sức của cho tiền tuyến đánh Mỹ, thống nhất đất nước. Lịch sử những năm tháng chống Mỹ cứu nước cũng ghi dấu những tình cảm đặc biệt của Bác Hồ với Hà Đông. Ngày 21/01/1966, khi về thăm, chúc tết đồng bào xã viên hợp tác xã Văn Phú (nay là phường Phú La), Người đã căn dặn dân làng xây dựng quê hương đúng như tên làng: Văn là có văn hóa, Phú là giầu có.
Xứng đáng với vai trò trong lịch sử xây dựng và phát triển của tỉnh Hà Tây, Hà Sơn Bình, ngày 1/8/2008, thực hiện Nghị quyết của Quốc hội về mở rộng địa giới hành chính Thủ đô, Hà Đông chính thức trở thành 1 quận của Thành phố Hà Nội. Với diện tích trên 48 km2, dân số 26 vạn người với 17 đơn vị hành chính - Hà Đông đang là quận có tốc độ phát triển nhanh và mạnh của Thủ đô.
Sau 60 năm giải phóng, hệ thống chợ, siêu thị, trung tâm thương mại trên địa bàn quận phát triển không ngừng, đáp ứng nhu cầu mua sắm tiêu dùng của nhân dân. Ngoài ra, quận vẫn chú trọng phát triển tiểu thủ công nghiệp, làng nghề, phát triển nông nghiệp theo hướng chuyên canh năng suất cao. Và đây cũng chính là cơ sở để Hà Đông luôn giữ tốc độ tăng trưởng kinh tế trên 10% năm. Năm 2013 đạt 18,21%, thu nhập bình quân đầu người đạt trên 60 triệu đồng.
Những năm qua, Quận Hà Đông đã tập trung xây dựng được hệ thống kết cấu hạ tầng đô thị khá đồng bộ, nhất là các công trình giao thông trọng điểm. Hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội ở các phường được chỉnh trang, nâng cấp và đầu tư xây dựng mới khang trang. Công tác quản lý xây dựng, trật tự đô thị, quản lý sử dụng đất đai và bảo vệ môi trường cũng được Hà Đông tập trung chỉ đạo quyết liệt. Đã có 46.600 hộ gia đình, 520 cơ quan, đơn vị trên địa bàn quận ký cam kết tự quản lòng đường, vỉa hè. Khẩu hiệu văn minh trong kinh doanh, thương mại được UBND quận cụ thể hóa bằng các tiêu chí như: Để xe máy, ô tô đúng nơi quy định; kinh doanh có văn hóa, không làm ảnh hưởng đến trật tự công cộng; không xây dựng trái phép, sai phép... UBND quận đã rà soát và bố trí 30 vị trí (diện tích hơn 8.600m2) để xe đạp, xe máy trên vỉa hè và 31 điểm đỗ xe dưới lòng đường (diện tích hơn 11.300m2). Đặc biệt, quận chủ trương hỗ trợ kinh phí cho các phường bố trí cán bộ đảm trách nhiệm vụ giữ gìn trật tự đô thị, đồng thời chọn một số tuyến phố làm điểm nhằm rút kinh nghiệm chỉ đạo nhân ra diện rộng. Với cách làm này, từ lúc ban đầu phải xử lý hành chính, đến nay hầu hết các hộ kinh doanh đã có ý thức tự giác thực hiện văn minh trong kinh doanh, thương mại, để bàn ghế, ô tô, xe máy đúng nơi quy định
Đến nay, quận đã có gần 70% trường học đạt chuẩn quốc gia; 100% học sinh đến tuổi được đến trường; Tỉ lệ học sinh, giáo viên giỏi các cấp tăng đều hàng năm. Thời điểm mới hợp nhất với Thủ đô, ngành Giáo dục - Đào tạo quận chỉ xếp thứ 14/29 quận, huyện, thị xã, nhưng đến năm học 2013 - 2014 đã vươn lên xếp vị trí thứ 3/29 quận, huyện, thị xã và được công nhận là lá cờ đầu của ngành giáo dục Thủ đô, vinh dự được Chủ tịch nước tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Nhì. Cùng với đó, việc cưới, việc tang trên địa bàn quận đang đi vào nề nếp với 92% việc cưới; 100% việc tang thực hiện đúng quy định Chương trình 06, trong đó có trên 50% đám tang thực hiện hỏa táng. Tỷ lệ hộ nghèo theo tiêu chí mới giảm còn 0,64%. Hà Đông luôn là địa phương đi đầu trong thực hiện chính sách đối với người có công, đẩy mạnh phong trào Đền ơn đáp nghĩa.
Với sự đổi mới trong phương thức lãnh đạo của cấp uỷ Đảng theo hướng mở rộng dân chủ, sâu sát cơ sở, chỉ đạo tập trung, kiên quyết đối với các vấn đề trọng tâm, dân sinh bức xúc, Đảng bộ và nhân dân quận Hà Đông đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ chính trị, kinh tế, xã hội đã đề ra. Năm 2012 Quận Hà Đông vinh dự được Đảng và Nhà nước tặng thưởng Huân chương độc lập Hạng Nhì.
110 năm sau ngày thành lập, 60 năm sau ngày giải phóng, trải qua bao thăng trầm của lịch sử, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Hà Đông luôn tự hào về những đóng góp vẻ vang cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng phát triển đất nước, cũng như vai trò là một đô thị trung tâm trong suốt nhiều thời kỳ lịch sử. Chặng đường 6 năm hợp nhất với Thủ đô Hà Nội tuy ngắn nhưng đánh dấu những bước tiến dài của một quận nội thành giàu tiềm năng. Quận Hà Đông đang phát triển mạnh mẽ từ nền tảng truyền thống yêu nước, tinh thần cần cù sáng tạo, đoàn kết mà các thế hệ đi trước đã dày công gây dựng.