Theo Quyết định số 69/2025/QĐ-UBND của UBND thành phố Hà Nội, từ tháng 12/2025, 30 gói thầu vệ sinh môi trường trước đây do quận, huyện quản lý sẽ chuyển giao nguyên trạng cho xã, phường. Từ chỗ chỉ phối hợp, nay cấp xã phải chịu trách nhiệm toàn diện, từ giám sát chất lượng, nghiệm thu khối lượng đến thanh toán kinh phí.
Công nhân thu gom rác thải tại khu vực phường Kiến Hưng
Thực hiện quyết định này, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đã bàn giao đầy đủ hồ sơ pháp lý, hồ sơ khối lượng, hồ sơ thanh toán và hồ sơ hạ tầng kỹ thuật cho các địa phương. Cùng đó, khối lượng công việc chi tiết đã được phân khai tới từng xã, phường để triển khai ngay từ đầu tháng.
Để bảo đảm tính liên tục, Thành phố đã tạm cấp hơn 211 tỷ đồng cho ngân sách các xã, phường phục vụ duy trì vệ sinh môi trường tháng 12/2025. Đây là giải pháp then chốt giúp địa phương tránh bị động, nhất là khi cuối năm lượng rác sinh hoạt luôn cao nhất.
Việc phân cấp lần này tạo ra bước chuyển thực chất. Nếu trước đây rác thải được quản lý "tập trung" ở quận, huyện, thị xã, thì nay được "chia nhỏ" về từng xã, phường - nơi hiểu rõ nhất tình hình phát sinh rác: Giờ nào cao điểm, điểm nào dễ ùn ứ, khu vực nào cần tăng chuyến gom.
Thu gom rác thải tại khu vực phường Kiến Hưng
Tuy nhiên, đi cùng với quyền hạn, trách nhiệm của cấp cơ sở cũng tăng lên đáng kể. Ba áp lực lớn ngay lập tức được nhận diện. Thứ nhất, năng lực quản lý hợp đồng. Phần lớn cán bộ xã, phường chưa trực tiếp điều hành gói thầu dịch vụ công quy mô lớn, nên khâu giám sát, nghiệm thu, thanh toán đều đòi hỏi chuyên môn và kinh nghiệm.
Thứ hai, áp lực tiến độ lựa chọn nhà thầu cho năm 2026. Ngay sau khi tiếp nhận khối lượng giai đoạn 2026-2030, các xã, phường phải khẩn trương lập dự toán, xây dựng hồ sơ mời thầu, đấu thầu hoặc đặt hàng theo đúng quy định. Nếu chậm, nguy cơ gián đoạn thu gom là hoàn toàn có thể xảy ra.
Thứ ba, sức ép phản hồi trực tiếp từ người dân. Mọi tồn tại về mùi hôi, nước rỉ rác, điểm tập kết không hợp lý… sẽ được phản ánh ngay tới chính quyền cơ sở.
Song chính áp lực đó trở thành động lực buộc bộ máy cơ sở vận hành thực chất hơn, gần dân hơn. Khi được phân cấp đúng, xã, phường có thể linh hoạt điều chỉnh tuyến thu gom, tần suất, thời điểm, phù hợp đặc thù từng khu dân cư.
Phương tiện vận chuyển rác thải đến khu xử lý rác tập trung của Thành phố.
Từ góc độ quản lý chuyên môn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Minh Tấn nhận định: Khi từng xã, phường làm chủ đầu tư, trách nhiệm thu gom, khối lượng, chất lượng, tiến độ được siết tới tận địa bàn phát sinh rác. Thành phố sẽ tăng cường hậu kiểm: "Xã, phường nào để tồn đọng rác, gây ô nhiễm kéo dài sẽ phải chịu trách nhiệm trước UBND Thành phố, không còn cơ chế đẩy lên quận, huyện như trước".
Cốt lõi của phân cấp không chỉ là thay đổi cấp quản lý mà là chuyển đổi mô hình quản trị môi trường đô thị. Tuy nhiên, cùng với quyền năng, phải có cơ chế giám sát độc lập, minh bạch khối lượng, đơn giá, nghiệm thu để ngăn lợi ích nhóm trong đặt hàng, chỉ định thầu. Nếu triển khai nghiêm túc, đây sẽ là cơ hội để Hà Nội lập lại kỷ cương vệ sinh môi trường, khắc phục tình trạng thu gom đối phó, rác tồn kéo dài.
Tại xã Kiều Phú - địa phương tiếp nhận từ ngày 01/12, lãnh đạo xã thừa nhận áp lực rất lớn nhưng khẳng định đây là nhiệm vụ chính trị không thể chậm trễ hay trông chờ.
Ở khu vực nội đô, thách thức lớn nhất là mật độ dân cư dày đặc, lượng rác lớn, không gian tập kết hạn chế. Các phường phải đồng thời tăng tần suất thu gom, siết trách nhiệm đơn vị vận chuyển và đẩy mạnh tuyên truyền để người dân đổ rác đúng giờ, đúng nơi. Nhiều phường đã thành lập các tổ tự quản vệ sinh môi trường tại từng khu dân cư, gắn rõ trách nhiệm cho từng tổ dân phố.
Trung tâm Kỹ thuật nông nghiệp và môi trường Hà Nội giám sát tại các khu xử lý rác tập trung của Thành phố.
Theo Giám đốc Trung tâm Kỹ thuật nông nghiệp và môi trường Hà Nội Ngô Thái Nam, những ngày đầu không tránh khỏi lúng túng, có điểm phát sinh rác tồn cục bộ, nhưng địa phương đã xử lý ngay, không để kéo dài thành "điểm nóng".
Về bản chất, phân cấp lần này là phép thử bản lĩnh quản trị ở cơ sở. Thành phố đã trao quyền, giao tiền, giao việc - đồng thời đặt ra yêu cầu rõ ràng: Không để rác tồn, không để ô nhiễm kéo dài, không để tiêu cực nảy sinh từ những phần việc tưởng chừng nhỏ nhất. Giữ cho Thủ đô sạch ngay từ các ngõ nhỏ chính là cách bền vững khẳng định một đô thị văn minh, quản trị hiện đại.