Tiếp tục phát huy vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong bối cảnh mới

Theo Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Nguyễn Hòa Bình, Nghị quyết số 79-NQ/TW đã chỉ rõ kinh tế nhà nước không chỉ được hiểu theo nghĩa hẹp là khu vực doanh nghiệp nhà nước, mà bao gồm toàn bộ các nguồn lực do Nhà nước nắm giữ, quản lý và chi phối, như: đất đai, tài nguyên khoáng sản, tài nguyên nước, vùng biển, vùng trời, không gian ngầm; hệ thống kết cấu hạ tầng do Nhà nước đầu tư; ngân sách nhà nước, dự trữ quốc gia; các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách; doanh nghiệp nhà nước, tổ chức tín dụng nhà nước và vốn nhà nước tại doanh nghiệp. Việc nhận diện đầy đủ, đúng bản chất các cấu phần này là cơ sở quan trọng để quản lý, khai thác và sử dụng hiệu quả nguồn lực quốc gia.

Nghị quyết số 79-NQ/TW cũng đã chỉ rõ, sau gần 40 năm đổi mới, kinh tế nhà nước đã có những đóng góp quan trọng đối với tăng trưởng, ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội và nâng cao vị thế đất nước. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, khu vực kinh tế nhà nước vẫn còn tồn tại những hạn chế, bất cập. Đó là thể chế, chính sách chậm được đổi mới; quản lý, khai thác nguồn lực chưa tương xứng với tiềm năng; hiệu quả hoạt động của một số doanh nghiệp nhà nước chưa cao; đơn vị sự nghiệp công lập chậm đổi mới cơ chế hoạt động; tình trạng lãng phí, thất thoát nguồn lực ở một số lĩnh vực vẫn còn diễn biến phức tạp…

Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Hòa Bình cũng cho biết, việc ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW nhằm khắc phục những hạn chế đó, đồng thời tạo khuôn khổ chính trị - pháp lý quan trọng để kinh tế nhà nước tiếp tục phát huy vai trò chủ đạo, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước nhanh và bền vững trong bối cảnh mới. Đây cũng là đòi hỏi tất yếu khi nền kinh tế nước ta đang đứng trước những cơ hội và thách thức đan xen đến từ việc hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng và yêu cầu phải chuyển đổi mô hình tăng trưởng để đưa đất nước bước sang giai đoạn phát triển mới.

Nghị quyết số 79-NQ/TW xác định mục tiêu tổng quát là nâng cao hiệu quả, phát huy vai trò chủ đạo, tiên phong và định hướng chiến lược của kinh tế nhà nước trong các ngành, lĩnh vực then chốt, thiết yếu; dẫn dắt, hỗ trợ các thành phần kinh tế khác cùng phát triển; góp phần thực hiện mục tiêu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao và đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao.

Đến năm 2030, Nghị quyết số 79-NQ/TW yêu cầu việc quản lý và sử dụng các nguồn lực đất đai, tài nguyên phải bảo đảm công khai, minh bạch, tiết kiệm, hiệu quả; hệ thống kết cấu hạ tầng chiến lược được phát triển đồng bộ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu kết nối liên vùng, liên quốc gia. Trong lĩnh vực tài chính - ngân sách, các chỉ tiêu lớn được xác định rõ, như: tỷ lệ huy động ngân sách nhà nước khoảng 18% GDP; bội chi ngân sách khoảng 5% GDP; nợ công không quá 60% GDP; phấn đấu mức dự trữ quốc gia đạt tối thiểu 1% GDP.

Đối với doanh nghiệp nhà nước, Nghị quyết đặt mục tiêu đến năm 2030, có khoảng 50 doanh nghiệp nhà nước thuộc nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á; có 1 đến 3 doanh nghiệp nhà nước thuộc nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới; 100% doanh nghiệp nhà nước thực hiện quản trị hiện đại trên nền tảng số, 100% tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước áp dụng nguyên tắc quản trị của OECD. Trong lĩnh vực ngân hàng, phấn đấu có ít nhất 3 ngân hàng thương mại nhà nước thuộc nhóm 100 ngân hàng lớn nhất châu Á.

Tầm nhìn đến năm 2045, kinh tế nhà nước trở thành nền tảng vững chắc bảo đảm tự chủ chiến lược và sức cạnh tranh toàn diện của nền kinh tế; dự trữ quốc gia đạt 2% GDP; có 5 doanh nghiệp nhà nước thuộc nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới; tối thiểu 50% đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm chi thường xuyên hoặc chi đầu tư, hoạt động hiệu quả theo cơ chế thị trường.

Trên cơ sở các mục tiêu đó, Chương trình hành động của Chính phủ tập trung vào hệ thống nhiệm vụ, giải pháp toàn diện. Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Hòa Bình yêu cầu xuyên suốt là chuyển mạnh từ quản lý hành chính sang kiến tạo phát triển, từ tiền kiểm sang hậu kiểm; tăng cường phân cấp, phân quyền đi đôi với kiểm tra, giám sát; đề cao trách nhiệm người đứng đầu. Các nguồn lực kinh tế nhà nước phải được rà soát, thống kê, hạch toán đầy đủ theo nguyên tắc thị trường; quản lý, khai thác và sử dụng hiệu quả, chống thất thoát, lãng phí.

Nghị quyết số 79-NQ/TW cũng nhấn mạnh việc tách bạch rõ giữa nhiệm vụ cung cấp hàng hóa, dịch vụ công và hoạt động kinh doanh; giữa chức năng chủ sở hữu và chức năng quản lý nhà nước; bảo đảm kinh tế nhà nước bình đẳng trước pháp luật với các thành phần kinh tế khác, cùng hợp tác và cạnh tranh lành mạnh.

Đối với doanh nghiệp nhà nước, trọng tâm là cơ cấu lại thực chất; đổi mới quản trị theo chuẩn mực quốc tế; thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh; xử lý dứt điểm các dự án, doanh nghiệp thua lỗ kéo dài; xây dựng cơ chế tiền lương, đãi ngộ gắn với hiệu quả hoạt động; bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.

Trong lĩnh vực đất đai, tài nguyên và kết cấu hạ tầng, Nghị quyết yêu cầu hoàn thiện pháp luật; đẩy mạnh số hóa dữ liệu; khai thác hiệu quả tài nguyên biển, tài nguyên số, không gian ngầm; ưu tiên đầu tư các công trình hạ tầng chiến lược, khuyến khích các mô hình hợp tác công – tư phù hợp, bảo đảm công khai, minh bạch.

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ cũng cho biết, về tổ chức thực hiện, Nghị quyết số 79-NQ/TW đã chỉ rõ trách nhiệm của các cơ quan trong hệ thống chính trị, từ Trung ương đến địa phương; yêu cầu xây dựng kế hoạch hành động cụ thể, phân công nhiệm vụ rõ ràng, gắn với kiểm tra, giám sát thường xuyên. Thành công của Nghị quyết phụ thuộc quyết định vào khâu tổ chức thực hiện, trong đó phải bảo đảm “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn và rõ kết quả.