Thí điểm AI trong dạy học: Bước đi cụ thể nhằm đổi mới cách dạy, cách học và cách tiếp cận tri thức

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, giáo dục không thể đứng ngoài cuộc. Thực hiện chủ trương đột phá về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngành Giáo dục và Đào tạo Hà Nội đã chủ động triển khai thí điểm mô hình ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dạy học - như một bước đi cụ thể nhằm đổi mới cách dạy, cách học và cách tiếp cận tri thức trong nhà trường.

Mô hình được khởi đầu từ một câu hỏi mang tính nền tảng: Khi trí tuệ nhân tạo đã hiện diện trong đời sống hằng ngày của học sinh, nhà trường sẽ đứng ở đâu? Nếu không chủ động dẫn dắt, học sinh sẽ tự học với AI theo cách thiếu kiểm soát. Nhưng nếu triển khai đúng hướng, AI không phải là mối lo, mà sẽ trở thành công cụ hữu hiệu góp phần nâng cao chất lượng giáo dục.

Từ thực tiễn triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018, ngành Giáo dục và Đào tạo Hà Nội nhận diện rõ những "điểm nghẽn": học liệu còn phân tán; phương pháp dạy học chưa tạo được trải nghiệm sâu; học sinh đã sử dụng AI nhưng chưa biết kiểm chứng; giáo viên còn nhiều băn khoăn khi tiếp cận công nghệ mới. Từ đó, mô hình thí điểm được xây dựng với quan điểm xuyên suốt: công nghệ không thay thế người thầy, mà trao quyền cho người thầy và nâng tầm người học.

Trong mô hình này, AI không phải là trung tâm. Trung tâm vẫn là người thầy và người học. AI là công cụ - nhưng được thiết kế có kiểm soát, có định hướng, phục vụ mục tiêu giáo dục.

Điểm khác biệt quan trọng là không để AI "trả lời tự do", mà giới hạn nguồn dữ liệu từ sách giáo khoa và các tư liệu chính thống. Mỗi câu trả lời đều có trích dẫn, được kiểm chứng. Qua đó, học sinh không chỉ "biết", mà còn "hiểu đúng".

Quan trọng hơn, học sinh không học theo cách "hỏi để chép", mà học cách đặt câu hỏi đúng, phản biện kết quả và kiểm chứng thông tin. Đáng chú ý, các em đã bước đầu biết "bắt lỗi AI", không phụ thuộc mà từng bước làm chủ công nghệ.

Cùng với đó, không gian học tập được mở rộng. Từ những bài học trên lớp, học sinh đã chủ động số hóa di sản, xây dựng các không gian trưng bày số và đóng góp sản phẩm vào hệ tri thức chung. Mỗi học sinh, theo một cách nào đó, đã trở thành người sáng tạo tri thức, không chỉ là người tiếp nhận tri thức.

Tại Hội nghị, học sinh các trường đã trình bày sản phẩm học tập, trình diễn sản phẩm sáng tạo ứng dụng AI, trải nghiệm hệ thống AI hỗ trợ học tập…

Phát biểu tại Hội nghị, Phó Chủ tịch UBND Thành phố Trương Việt Dũng đánh giá cao kết quả thí điểm mô hình ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dạy học của ngành Giáo dục và Đào tạo Hà Nội. Qua theo dõi báo cáo, trực tiếp trải nghiệm và lắng nghe học sinh trình bày, Phó Chủ tịch UBND Thành phố khẳng định đây là bước đi đúng hướng, được chuẩn bị nghiêm túc và bước đầu cho thấy hiệu quả thực chất.

Đồng chí Trương Việt Dũng ghi nhận tinh thần chủ động, đổi mới của các sở, ngành, nhà trường, đội ngũ giáo viên, đơn vị công nghệ và đặc biệt là sự tham gia tích cực, sáng tạo của học sinh. Trong bối cảnh chuyển đổi số và AI đang tác động sâu rộng đến mọi lĩnh vực, giáo dục không thể đứng ngoài cuộc, nhưng cũng không thể chạy theo phong trào hay coi công nghệ là mục tiêu tự thân.

Theo Phó Chủ tịch UBND Thành phố, kết quả bước đầu cho thấy ngành Giáo dục Thủ đô đã tiếp cận công nghệ bằng tư duy đúng, đặt AI ở vị trí là công cụ nâng cao chất lượng dạy và học, phát triển năng lực tư duy, tự học và sáng tạo của học sinh. Mô hình thí điểm có ý nghĩa ở 3 phương diện. Trước hết, góp phần hình thành phương thức dạy học mới gắn với công nghệ số, có định hướng sư phạm, kiểm soát dữ liệu và vai trò dẫn dắt của giáo viên.

Bên cạnh đó, mô hình mở ra cách tiếp cận mới trong việc kết nối giáo dục với văn hóa và dữ liệu tri thức số của Thủ đô. Khi học sinh tham gia số hóa di sản, xây dựng không gian trưng bày số, lớp học được mở rộng, qua đó giúp các em trực tiếp tham gia tạo lập tri thức và bồi đắp hiểu biết về lịch sử, văn hóa. Đồng thời, mô hình đặt nền tảng hình thành hệ sinh thái số lấy con người làm trung tâm, góp phần tạo dựng thế hệ công dân số có tư duy độc lập và khả năng sử dụng công nghệ có trách nhiệm.

Để mô hình phát huy hiệu quả bền vững, Phó Chủ tịch UBND Thành phố Trương Việt Dũng đề nghị Sở Giáo dục và Đào tạo khẩn trương tổng kết đầy đủ, khách quan kết quả thí điểm; làm rõ mô hình vận hành, điều kiện triển khai, những kết quả đạt được và các vấn đề cần hoàn thiện trước khi nhân rộng. Trên cơ sở đó, xây dựng tiêu chí đánh giá, khung học liệu và lộ trình triển khai phù hợp.

Cùng với đó, cần giữ vững nguyên tắc công nghệ là công cụ, giáo viên là trung tâm, học sinh là chủ thể; gắn ứng dụng AI với đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá. Sở Khoa học và Công nghệ tiếp tục hoàn thiện nền tảng, bảo đảm an toàn dữ liệu; các nhà trường chủ động nâng cao năng lực đội ngũ, sẵn sàng điều kiện triển khai.

"Tương lai giáo dục không nằm ở số lượng công nghệ, mà ở việc trang bị cho học sinh năng lực phân tích, phản biện, lựa chọn và sáng tạo có trách nhiệm - những yếu tố cốt lõi trong thời đại trí tuệ nhân tạo", Phó Chủ tịch UBND Thành phố Trương Việt Dũng nhấn mạnh.

Phát biểu tiếp thu ý kiến chỉ đạo của lãnh đạo Thành phố, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Văn Hiền cho biết, sau thời gian triển khai nghiêm túc với sự phối hợp của các sở, ngành, nhà trường và đơn vị công nghệ, mô hình thí điểm ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dạy học đã bước đầu đạt kết quả tích cực. Học sinh ngày càng tự tin khai thác công nghệ trong học tập, gắn với các nội dung văn hóa đặc trưng của Thủ đô.

"Chúng tôi sẽ tiếp thu đầy đủ các ý kiến chỉ đạo, triển khai mô hình một cách bài bản, có kiểm soát, đặt chất lượng giáo dục, vai trò của giáo viên và học sinh ở vị trí trung tâm. Sở sẽ tiếp tục hoàn thiện mô hình, xây dựng lộ trình nhân rộng, tập trung bồi dưỡng đội ngũ giáo viên, hoàn thiện dữ liệu và tăng cường phối hợp nhằm phát triển giáo dục số hiệu quả, bền vững", Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Văn Hiền nhấn mạnh.