Hà Nội đang đẩy mạnh xây dựng Bộ chỉ tiêu thống kê các ngành công nghiệp văn hóa.
Yêu cầu cấp thiết cần có bộ tiêu chí thống kê
Theo các chuyên gia, công nghiệp văn hóa là lĩnh vực có phạm vi rộng, tính liên ngành cao và nhiều sản phẩm mang giá trị vô hình. Vì vậy, việc đo lường đầy đủ, chính xác những giá trị mà công nghiệp văn hóa tạo ra là yêu cầu quan trọng trong quá trình quản lý và phát triển lĩnh vực này.
Ông Trần Hoàng, Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) cho biết, việc xây dựng Bộ chỉ tiêu thống kê các ngành công nghiệp văn hóa được triển khai theo tinh thần của Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với quá trình phát triển công nghiệp văn hóa ở Việt Nam.
Theo ông Trần Hoàng, dù công tác thống kê văn hóa đã được triển khai từ nhiều năm nay nhưng đối với các ngành công nghiệp văn hóa vẫn gặp nhiều khó khăn do phạm vi rộng, trong khi khái niệm và nội hàm chưa thực sự thống nhất. Trên cơ sở các khuyến nghị của UNESCO, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phối hợp với cơ quan thống kê rà soát, chuẩn hóa khái niệm, xác định rõ các lĩnh vực và phân tổ thống kê để hình thành hệ thống chỉ tiêu thống nhất.
Hiện dự thảo hệ thống chỉ tiêu được xây dựng theo 5 nhóm chính gồm: Cơ sở vật chất - kỹ thuật; thị trường và xúc tiến sản phẩm công nghiệp văn hóa; hoạt động và kết quả phát triển công nghiệp văn hóa; đào tạo và nguồn nhân lực; đăng ký và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.
Quang cảnh Hội thảo.
Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là nguồn dữ liệu phục vụ thống kê. Việc xây dựng hệ thống chỉ tiêu không chỉ dựa vào các cuộc điều tra thống kê mà còn cần khai thác dữ liệu từ hệ thống báo cáo hành chính và các nguồn dữ liệu chuyên ngành khác. Theo ông Trần Hoàng, giai đoạn đầu nên ưu tiên các chỉ tiêu có khái niệm rõ ràng, thu thập từ những nguồn dữ liệu sẵn có. Nếu Hà Nội triển khai thành công Bộ chỉ tiêu thống kê công nghiệp văn hóa, đây sẽ là mô hình tham khảo có giá trị cho các địa phương khác trên cả nước.
Cùng chung quan điểm, bà Nguyễn Thị Thu Hà, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ và Phát triển Nghệ thuật đương đại cho rằng, việc xây dựng hệ thống dữ liệu và thống kê về các ngành công nghiệp văn hóa có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với quá trình hoạch định chính sách cũng như phát triển bền vững.
Hiện Việt Nam chưa có khung thống kê chuyên biệt cho lĩnh vực này. Dữ liệu còn rời rạc, thiếu đồng bộ và khó so sánh do được thu thập theo từng nhiệm vụ, đề án riêng lẻ. Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý, bộ, ngành, địa phương và các tổ chức nghiên cứu thị trường chưa thực sự hiệu quả, dẫn đến tình trạng phân mảnh thông tin.
Các đại biểu chủ trì Hội thảo.
Bà Hà nhấn mạnh, dữ liệu là nền tảng của quá trình xây dựng chính sách. Một hệ thống dữ liệu đầy đủ và đáng tin cậy sẽ giúp cơ quan quản lý xác định đúng lĩnh vực ưu tiên, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngành công nghiệp văn hóa trong tiếp cận nguồn lực đầu tư và đánh giá hiệu quả các chương trình phát triển.
Để khắc phục những hạn chế hiện nay, bà đề xuất sớm xây dựng khung thống kê quốc gia về công nghiệp văn hóa; tăng cường cơ chế phối hợp giữa các cơ quan liên quan; xây dựng đầu mối quản lý, khai thác và công bố dữ liệu trên nền tảng số; đồng thời nâng cao năng lực cho đội ngũ làm công tác thống kê văn hóa.
Kinh nghiệm quốc tế và những gợi mở cho Hà Nội
Tại Hội thảo, nhiều chuyên gia quốc tế đã chia sẻ kinh nghiệm xây dựng hệ thống thống kê công nghiệp văn hóa, đồng thời đưa ra các khuyến nghị cho Hà Nội.
Ông Tom Fleming, chuyên gia tư vấn công nghiệp văn hóa của Hội đồng Anh cho rằng, một trong những thách thức hiện nay là sự thiếu nhất quán của các nguồn dữ liệu, khiến việc nhận diện các xu hướng phát triển chưa thực sự rõ ràng. Vì vậy, cần xây dựng cơ sở dữ liệu có tính liên thông nhằm tạo nền tảng cho hợp tác quốc tế và nâng cao khả năng so sánh giữa các quốc gia.
Theo ông Tom Fleming, bên cạnh các số liệu thống kê truyền thống, cần chú trọng xây dựng các chỉ số phản ánh mối quan hệ giữa văn hóa với các lĩnh vực khác như y tế, môi trường và phát triển xã hội. Đối với Hà Nội, điều quan trọng là phải xác định được những giá trị độc đáo, lợi thế cạnh tranh và đặc trưng riêng của hệ sinh thái công nghiệp văn hóa. Ông cũng nhấn mạnh việc xây dựng hệ thống chỉ tiêu cần dựa trên các tiêu chuẩn của UNESCO để nâng cao khả năng hội nhập và đánh giá.
Tiến sĩ Emmanuel Cerise, đại diện Vùng Thủ đô Paris tại Hà Nội, Giám đốc Cơ quan Hợp tác quốc tế Vùng Paris tại Việt Nam chia sẻ kinh nghiệm.
Trong khi đó, Giáo sư Xiang Yong, Đại học Bắc Kinh cho rằng, việc xây dựng Bộ chỉ tiêu thống kê công nghiệp văn hóa cần tuân thủ các chuẩn mực quốc tế nhưng vẫn phải phù hợp với điều kiện thực tiễn của từng địa phương.
Theo ông, Hà Nội cần xây dựng hệ thống phân loại phù hợp với điều kiện của Thủ đô, gắn kết các hoạt động văn hóa với hệ thống phân loại ngành công nghiệp của Việt Nam. Thành phố cũng cần ưu tiên những lĩnh vực góp phần định hình bản sắc văn hóa quốc gia và phát huy các thế mạnh sáng tạo đặc trưng như múa rối nước, âm nhạc dân gian hay nghệ thuật sơn mài.
Giáo sư Xiang Yong khuyến nghị Hà Nội triển khai hệ thống chỉ tiêu theo từng giai đoạn, bắt đầu bằng việc thí điểm tại một số đơn vị trọng điểm trước khi mở rộng trên toàn Thành phố.
Chia sẻ kinh nghiệm từ Pháp, Tiến sĩ Emmanuel Cerise, đại diện Vùng Thủ đô Paris tại Hà Nội, Giám đốc Cơ quan Hợp tác quốc tế Vùng Paris tại Việt Nam cho rằng, Hà Nội có nhiều tiềm năng phát triển công nghiệp văn hóa nhờ hệ thống di sản phong phú cùng không gian thuận lợi cho các hoạt động sáng tạo. Tuy nhiên, việc phát huy giá trị di sản cần được thực hiện theo hướng sáng tạo, biến di sản thành nguồn lực cho phát triển.
Những ý kiến tại Hội thảo cho thấy việc xây dựng Bộ chỉ tiêu thống kê công nghiệp văn hóa không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là nền tảng để hình thành hệ thống quản trị hiện đại dựa trên dữ liệu và bằng chứng khoa học. Đây sẽ là công cụ quan trọng giúp Hà Nội đo lường hiệu quả phát triển, hoàn thiện chính sách và khai thác tốt hơn tiềm năng của các ngành công nghiệp văn hóa trong thời gian tới.