Cảnh báo nguy cơ cháy, nổ từ hệ thống điện mặt trời áp mái
Hiện nay, việc lắp đặt hệ thống điện mặt trời áp mái tại nhà ở hộ gia đình ngày càng phổ biến nhằm tận dụng nguồn năng lượng sạch, tiết kiệm chi phí điện năng. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển nhanh chóng, nguy cơ cháy, nổ từ hệ thống điện mặt trời áp mái cũng đang gia tăng nếu quá trình thiết kế, thi công, sử dụng và bảo dưỡng không bảo đảm yêu cầu kỹ thuật và an toàn phòng cháy, chữa cháy.
Thời gian qua, trên địa bàn Hà Nội đã xảy ra một số vụ cháy liên quan đến hệ thống điện mặt trời áp mái gây thiệt hại về tài sản, tiềm ẩn nguy hiểm cho người dân. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc sử dụng thiết bị kém chất lượng, lắp đặt không đúng kỹ thuật, quá tải hệ thống điện, chập điện, phát sinh hồ quang điện mổ chiều, thiếu kiểm tra bảo dưỡng hoặc không bảo đảm giải pháp chống sét và an toàn PCCC.
Đặc biệt, hệ thống điện mặt trời áp mái thường xuyên chịu tác động của nắng nóng, mưa bão và sét đánh; đồng thời các tấm pin vẫn có thể phát điện khi có ánh sáng, kể cả khi đã ngắt điện lưới hoặc ngắt inverter (bộ biến tần). Vì vậy, nguy cơ điện giật, chập cháy luôn tiềm ẩn nếu hệ thống không được quản lý, sử dụng và bảo dưỡng đúng quy định.
Hệ thống điện mặt trời áp mái đang được sử dụng nhiều tại các cơ sở và nhà ở hộ gia đình tại Việt Nam (Ảnh sưu tầm).
Để chủ động phòng ngừa cháy, nổ và bảo đảm an toàn cho gia đình, lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH khuyến cáo người dân thực hiện tốt các nội dung sau:
Lựa chọn thiết bị bảo đảm chất lượng
Chỉ sử dụng tấm pin, inverter, pin lưu trữ điện năng, tủ điện, dây dẫn, thiết bị đóng ngắt và thiết bị chống sét có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, đạt tiêu chuẩn kỹ thuật và an toàn điện; Không sử dụng thiết bị trôi nổi, hàng giả, hàng nhái hoặc thiết bị đã qua sử dụng, kém chất lượng.
Thiết bị phải phù hợp công suất thiết kế, có khả năng chịu nhiệt và chống chịu điều kiện thời tiết ngoài trời.
Dây dẫn điện DC phải sử dụng loại chuyên dụng cho hệ thống điện mặt trời, bảo đảm khả năng chịu nhiệt, chịu tia cực tím và có lớp cách điện phù hợp; các đầu nối điện phải được lắp đặt đồng bộ, đúng chủng loại theo khuyến cáo của nhà sản xuất nhằm hạn chế phát nóng, tiếp xúc kém nhằm hạn chế nguy cơ rò điện, phát sinh hồ quang điện và chập cháy.
Khung giá đỡ (lắp ráp bằng nhôm hoặc thép mạ kẽm) phải có khả năng chống ăn mòn, chịu được sức gió cấp lớn và không gây ảnh hưởng đến kết cấu chống thấm của mái nhà.
Lắp đặt hệ thống đúng kỹ thuật
Hệ thống điện phải được tính toán phù hợp với kết cấu chịu lực của công trình, công suất sử dụng điện và khả năng chịu tải của mái nhà; không lắp đặt trực tiếp trên mái xuống cấp (ví dụ: mái bị võng, thấm dột nặng, hoen gỉ kết cấu thép đỡ mái…), mái không bảo đảm an toàn; mái sử dụng vật liệu dễ cháy hoặc mái tôn có lớp cách nhiệt bằng xốp hoặc nhựa dễ cháy.
Dây dẫn điện cần đi trong ống bảo vệ, máng cáp hoặc thiết bị bảo vệ chuyên dụng; các mối nối phải được cách điện an toàn. Các mối nối sử dụng đầu nối chống bụi, chống nước theo tiêu chuẩn kỹ thuật. Lắp đặt đầy đủ thiết bị đóng cắt, bảo vệ và hệ thống tiếp địa phù hợp với thiết kế của hệ thống nhằm bảo đảm an toàn trong quá trình vận hành và xử lý sự cố.
Không tự ý đấu nối, cải tạo, mở rộng hoặc thay đổi kết cấu hệ thống khi chưa được kiểm tra, đánh giá kỹ thuật và bảo đảm yêu cầu an toàn.
Bố trí nút ngắt khẩn cấp tại vị trí dễ tiếp cận (thường là ở mặt đất, lối vào công trình hoặc phòng điều khiển trung tâm) và có biển báo rõ ràng.
Đảm bảo khoảng cách thông thoáng giữa tấm pin và bề mặt mái (tối thiểu 10-15cm) để tản nhiệt, tránh làm giảm hiệu suất tấm pin.
Có thể sử dụng các loại vật liệu cách nhiệt không cháy hoặc khó cháy (như bông thủy tinh, bông khoáng) cho phần mái nằm trực tiếp dưới các tấm pin mặt trời.
Việc thiết kế, thi công phải do đơn vị có chuyên môn, năng lực thực hiện.
Gắn biển cảnh báo " Hệ thống điện mặt trời vẫn có điện khi có ánh sáng" tại khu vực tủ điện, inverter hoặc các vị trí dễ quan sát.
Bảo đảm an toàn chống sét
Hệ thống điện mặt trời áp mái phải được kết nối với hệ thống chống sét của công trình hoặc lắp đặt bổ sung hệ thống chống sét riêng biệt phù hợp;
Lắp đặt thiết bị chống sét lan truyền cho đường điện DC, AC, inverter và hệ thống truyền tín hiệu nhằm hạn chế nguy cơ hư hỏng thiết bị, chập cháy do ảnh hưởng của sét đánh và quá tải điện áp.
Thường xuyên kiểm tra hệ thống tiếp địa, dây nối đất và thiết bị chống sét, đặc biệt trước mùa mưa bão.
Không để vật liệu dễ cháy gần hệ thống điện
Không bố trí các vật liệu dễ cháy (như: gỗ, giấy, nhựa, xăng dầu, hóa chất…) gần inverter, tủ điện, pin lưu trữ điện năng hoặc khu vực lắp đặt thiết bị.
Không tận dụng khu vực dưới mái có lắp hệ thống pin mặt trời để chứa hàng hóa, phế liệu dễ cháy.
Thường xuyên vệ sinh lá cây, bụi bẩn, tổ chim quanh khu vực lắp đặt để hạn chế tích tụ nhiệt và nguy cơ cháy lan.
Không bố trí tấm pin trên bề mặt hoặc các vật liệu lợp mái dễ cháy.
Bảo đảm khoảng cách an toàn
Quá trình thi công, lắp đặt không che chắn lối thoát nạn, cửa lên mái và các hệ thống kỹ thuật của công trình;
Bố trí khoảng cách phù hợp giữa các tấm pin, giữa hệ thống pin với mái nhà và các thiết bị điện nhằm bảo đảm khả năng thông gió, giảm tích tụ nhiệt; Không lắp đặt các tấm pin che kín toàn bộ diện tích mái nhằm bảo đảm khoảng trống phục vụ kiểm tra kỹ thuật và tạo điều kiện cho lực lượng chữa cháy tiếp cận khi xảy ra sự cố.
Bố trí vị trí đặt pin lưu trữ điện năng (pin lithium ion) có khoảng cách ngăn cháy với các thiết bị của hệ thống điện mặt trời hoặc tại khu vực riêng được ngăn bởi vật liệu không cháy.
Thường xuyên kiểm tra, bảo dưỡng hệ thống
Định kỳ kiểm tra inverter, tủ điện, đầu nối và dây dẫn để kịp thời phát hiện dấu hiệu bất thường như phát nóng, cháy sém, mùi khét, tiếng nổ nhỏ hoặc tia lửa điện;
Thực hiện vệ sinh, bảo dưỡng hệ thống theo đúng khuyến cáo của nhà sản xuất; kịp thời thay thế các thiết bị hư hỏng, xuống cấp hoặc không bảo đảm an toàn;
Định kỳ kiểm tra độ bền của các hệ khung giá đỡ (rack) chống ăn mòn đề phòng nguy cơ đổ sập của hệ thống;
Khi phát hiện sự cố phải ngắt điện và liên hệ đơn vị chuyên môn xử lý; không tự ý sửa chữa nếu không có chuyên môn kỹ thuật.
Việc vệ sinh tấm pin mặt trời phải thực hiện theo hướng dẫn của nhà sản xuất và bảo đảm an toàn điện.
Khuyến khích sử dụng thiết bị giám sát, cảnh báo hoặc camera nhiệt để phát hiện sớm các dấu hiệu phát nóng bất thường của inverter, đầu nối và tủ điện.
Trang bị phương tiện chữa cháy tại chỗ
Trang bị bình chữa cháy phù hợp như bình bột, bình chữa cháy gốc nước hoặc bọt chữa cháy;
Bố trí phương tiện chữa cháy ở nơi dễ thấy, dễ lấy để xử lý kịp thời khi có sự cố cháy, nổ xảy ra;
Các thành viên trong gia đình cần được hướng dẫn kỹ năng cắt điện khẩn cấp, sử dụng bình chữa cháy và thoát nạn an toàn.