Trong bối cảnh toàn cầu hóa nền kinh tế thế giới và hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, nguồn vốn đầu tư đóng vai trò rất quan trọng đối với mỗi quốc gia. Nguồn vốn này có thể được huy động ở trong nước hoặc từ nước ngoài. Tuy nhiên, đối với các nước đang phát triển với đặc điểm thu nhập thấp nên tích lũy thấp,   vì thế thu hút nguồn vốn đầu tư nước ngoài, đặc biệt là vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) có vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế của các quốc gia đó.

Đối với các quốc gia đang phát triển như Việt Nam thì nguồn vốn FDI là một trong những nguồn bổ sung vốn vô cùng quan trọng cho nền kinh tế. Hơn 30 năm qua, kể từ 1987, khi Luật đầu tư trực tiếp nước ngoài được ban hành ở Việt Nam thì hoạt động thu hút đầu tư đã đạt nhiều thành tựu. Xét về quy mô, dòng vốn FDI đăng ký vào Việt Nam đã gia tăng một cách ngoạn mục từ 341,7 triệu USD năm 1988 lên 2.772.000 triệu USD vào cuối năm 2022 (tăng hơn 8.000 lần). Kết quả này đã góp phần đưa khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài trở thành một bộ phận rất quan trọng với công cuộc phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam; qua đó cải thiện quan hệ đối ngoại, mở ra nhiều triển vọng hợp tác đa  phương, củng cố vị trí của Việt Nam trên trường quốc tế. Các thành tựu đạt được trong thu hút nguồn vốn FDI đã tạo cho đất nước nhiều ngành công nghệ mới và tăng cường năng lực cho các ngành công nghiệp như dầu khí, hóa chất, lắp ráp ô tô, công nghệ thông tin… Bên cạnh đó, nguồn vốn FDI cũng góp phần hình thành và phát triển hệ thống các khu công nghiệp, khu chế xuất và đặc biệt gần đây là  khu công nghệ cao.

Cùng với xu hướng phát triển chung của Việt Nam thì thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào thành phố Hà Nội cũng đạt được nhiều thành tựu đáng kể. Dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Hà Nội trong những năm gần đây có xu hướng tăng lên, đặc biệt là sau khi Việt Nam tham gia vào các hiệp định thương mại tự do (FTA) song phương và đa phương. Đầu tư trực tiếp nước ngoài được nhìn nhận như là một trọng những “trụ cột” tăng trưởng kinh tế của Hà Nội. Vai trò của FDI được thể hiện rất rõ qua việc đóng góp vào các yếu tố quan trọng của tăng trưởng như bổ sung vốn cho nền kinh tế, cung cấp công nghệ mới cho sự phát triển, phát triển nguồn nhân lực và tạo việc làm, giúp mở rộng thị trường và thúc đẩy xuất khẩu; thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại. Theo thống kê, tổng số vốn FDI đăng ký lũy kế trên địa bàn Thành phố Hà Nội đến tháng 12 năm 2022 đạt 38.743 triệu USD, vốn thực hiện đạt 26.033 triệu USD chiếm 67,19% vốn đăng kí. Trên khía cạnh chất lượng, dòng vốn FDI trong giai đoạn 2010 - 2022 đã tác động tích cực đến phát triển kinh tế - xã hội của thành phố Hà Nội như: (i) Tạo ra giá trị đóng góp vào GRDP, giá trị sản xuất công nghiệp và giá trị xuất khẩu cho TP; (ii) Góp phần nâng cao năng lực sản xuất, nâng cao năng suất lao động (NSLĐ); (iii) Góp phần tạo việc làm, tăng  thu nhập và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho TP; (iv) Đóng góp vào nguồn thu ngân sách của thành phố ngày càng lớn; (v) Có tác động lan tỏa đến các thành phần kinh tế khác.

Nhờ có sự đóng góp quan trọng của nguồn vốn FDI mà TP Hà Nội đã đạt được tốc độ tăng trưởng kinh tế cao trong nhiều năm qua và được biết đến là một Thành phố phát triển năng động, đổi mới, thu hút được sự quan tâm của cộng đồng quốc tế. Tuy vậy, nguồn vôn FDI vào Thành phố Hà Nội còn nhiều bất cập như: (i) Mất cân đối trong cấu trúc dòng vốn FDI khi dòng vốn FDI chủ yếu vào lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm khoảng 67% tổng vốn đầu tư đăng ký. Tỷ trọng vốn đầu tư vào lĩnh vực phát triển kết cấu hạ tầng kỹ thuật, dịch vụ còn hạn chế. (ii) Hiệu quả đầu tư thấp, sử dụng nhiều lao động phổ thông và chưa tạo ra giá trị gia tăng cao. Tỷ lệ nội địa hóa giá trị sản phẩm của một số doanh nghiệp FDI sản xuất còn thấp. (iii) FDI chủ yếu đến từ các nước trong khu vực Châu Á như Trung Quốc, Ấn Độ, ASEAN... Dòng vốn đến từ các nước G7 chỉ chiếm gần 16% tổng vốn đăng ký. (iv) Dòng vốn FDI chưa tạo được sự lan tỏa đến các khu vực kinh tế khác của Thành phố.

Trong bối cảnh mới hiện nay đang tác động rất rõ đến xu hướng thu hút FDI trên toàn thế giới, cụ thể: (i) Chiến tranh thương mại Mỹ - Trung và xu hướng dịch chuyển FDI ra khỏi Trung Quốc. (ii) Dứt gãy chuỗi cung ứng và dịch chuyển đầu tư do ảnh hưởng bởi dịch Covid-19. (iii) Phát triển kinh tế số. (iv) Xu hướng đầu tư xanh  để hướng tới các mục tiêu phát triển bền vững (SDGs). (v) Sự thay đổi các chính sách thu hút FDI của các quốc gia. Nhận thức được bối cảnh đó, dựa trên quan điểm của Nghị quyết số 50-NQ/TW ngày 20/08/2019 của Bộ Chính trị về vai trò của khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài là bộ phận hợp thành quan trọng của nền kinh tế Việt Nam, được khuyến khích, tạo điều kiện phát triển lâu dài, hợp tác và cạnh tranh lành mạnh với các khu vực kinh tế khác; Nghị quyết 58/NQ-CP ngày 27/4/2020 của Chính phủ về Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 50/NQ-TW của Bộ Chính trị về định hướng hoàn thiện thể chế, chính sách, nâng cao chất lượng hiệu quả hợp tác đầu tư nước ngoài đến năm 2030. Trong chương trình đã xác định đầu tư nước ngoài phù hợp xu hướng phát triển, tiếp cận chuẩn mực tiên tiến quốc tế và hài hoà với các cam kết quốc tế, bảo đảm sự đồng bộ, nhất quán, công khai, minh bạch và tính cạnh tranh cao. Thành ủy Hà Nội đã ban hành Chương trình 02-CTr/TU về đẩy mạnh đổi mới mô hình tăng trưởng, cơ cấu lại nền kinh tế và hội nhập quốc tế, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh, phát triển kinh tế. Mục tiêu đề ra trong chương trình là: Phấn đấu thu hút 30 - 40 tỷ USD vốn đầu tư nước ngoài; vốn giải ngân đạt 20 - 30 tỷ USD trong giai đoạn 2021 - 2025. Trên cơ sở đó, TP định hướng thu hút FDI theo chiều sâu gắn với mục tiêu phát triển bền vững; ưu tiên những dự án chất lượng, sản phẩm có giá trị gia tăng và tính cạnh tranh cao. Nâng cao hiệu quả thu hút nguồn vốn FDI để thúc đẩy tăng trưởng, chọn lọc các lĩnh vực công  nghệ cao và gắn với bảo vệ môi trường, chú trọng liên kết và chuyển giao công nghệ. Kêu gọi vốn ĐTNN có trọng tâm, trọng điểm hướng theo lĩnh vực, thị trường,  đối tác ưu tiên. Tập trung kêu gọi các dự án có quy mô lớn, giá trị gia tăng cao, sử dụng công nghệ hiện đại, thân thiện với môi trường. Ưu tiên thu hút các tập đoàn xuyên quốc gia thuộc top 500 hàng đầu. Đồng thời với việc thu hút đầu tư các dự án mới, đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn thực hiện. Bên cạnh đó UBND Thành phố Hà Nội cũng ban hành Kế hoạch 53/KH-UBND ngày 23/6/2021 để Hoàn thiện thể chế, chính sách, nâng cao chất lượng, hiệu quả hợp tác đầu tư nước ngoài đến năm 2030 trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Tuy nhiên, để duy trì và phát huy được lợi thế cạnh của mình trong thu hút đầu   tư FDI trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt giữa các địa phương, cùng với sự chuyển dịch của các dòng vốn đầu tư, nhằm tiếp tục thu hút vốn đầu tư nước ngoài trong giai đoạn tới. Hà Nội cần cải thiện môi trường đầu tư và tiếp tục coi đây là nhiệm vụ trọng  tâm của Thành phố để tạo nguồn lực thu hút FDI cho phát triển. Muốn vậy, Thành phố Hà Nội cần có những đánh giá toàn diện về thực trạng về nguồn vốn FDI trong thời gian qua; tác động của nguồn vốn này đối với phát triển kinh tế, xã hội của Thành phố. Đồng thời chỉ ra những thành công, hạn chế và nguyên nhân của hạn trong quá trình thu hút nguồn vốn FDI vào TP Hà Nội.