Hà Nội nghiên cứu thí điểm mô hình “xã, phường Xã hội chủ nghĩa”

Tại phiên họp, Tập thể UBND thành phố và Ban Chỉ đạo, Tổ Công tác xây dựng mô hình "xã, phường Xã hội chủ nghĩa" tại thành phố Hà Nội giai đoạn 2026-2030 và những năm tiếp theo đã xem xét dự thảo Đề án triển khai thí điểm mô hình "xã, phường Xã hội chủ nghĩa" trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Thực hiện kết luận của Ban Thường vụ Thành ủy tại Thông báo số 386-TB/TU ngày 24/4/2026 và chỉ đạo của UBND Thành phố, Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế - xã hội Hà Nội đã chủ trì, phối hợp với các cơ quan, đơn vị, chuyên gia, nhà khoa học xây dựng, hoàn thiện dự thảo Đề án triển khai thí điểm mô hình "xã, phường Xã hội chủ nghĩa" trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Quá trình xây dựng Đề án được thực hiện trên cơ sở nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn trong nước và quốc tế, khảo sát thực địa tại một số xã, phường trên địa bàn Hà Nội và tham khảo các mô hình phát triển tương đồng tại các địa phương.

Ngày 29/4, Viện đã trình UBND Thành phố dự thảo Đề án cùng báo cáo của Đảng ủy UBND Thành phố gửi Thường trực và Ban Thường vụ Thành ủy. Theo dự thảo, "xã, phường Xã hội chủ nghĩa" được xác định là mô hình tổ chức phát triển và quản trị tích hợp ở cấp cơ sở, trong đó chính quyền không chỉ thực hiện chức năng hành chính mà trực tiếp chuyển hóa các mục tiêu, giá trị của chủ nghĩa xã hội thành kết quả phát triển cụ thể trên địa bàn.

Mô hình hướng tới tổ chức lại không gian phát triển, tái cấu trúc các hoạt động kinh tế - xã hội, đổi mới phương thức quản trị, bảo đảm hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với tiến bộ, công bằng xã hội, phát triển văn hóa, con người và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân. Đáng chú ý, mức độ cải thiện chất lượng sống, sự hài lòng và hạnh phúc của người dân được xác định là thước đo tổng hợp, quan trọng nhất.

Dự thảo Đề án gồm 65 trang, chia thành 3 phần chính và 5 phụ lục, trong đó xây dựng hệ thống tiêu chí, công cụ quản trị có thể đo lường, đánh giá và kiểm chứng trong thực tiễn. Trên cơ sở cụ thể hóa các đặc trưng của xã hội chủ nghĩa vào điều kiện Thủ đô, Đề án xác định 8 nội dung cốt lõi gồm: xây dựng hệ thống chính trị cơ sở; phát triển hạ tầng và không gian sống thông minh; phát triển kinh tế; bảo đảm an sinh xã hội; phát triển văn hóa, con người; xây dựng môi trường; bảo đảm quốc phòng - an ninh; thúc đẩy khoa học công nghệ và chuyển đổi số.

Hệ thống tiêu chí được thiết kế theo hướng lượng hóa, đo đếm được, với tổng số 54 tiêu chí, bao trùm các lĩnh vực từ kinh tế, việc làm, thu nhập, hạ tầng, y tế, giáo dục, môi trường đến chuyển đổi số và mức độ tham gia của người dân. Trong đó, ngoài các tiêu chí cụ thể, Đề án bổ sung hai tiêu chí tổng hợp quan trọng là chỉ số hạnh phúc và mức độ hài lòng chung của người dân.

Về phương án triển khai, Đề án đề xuất lựa chọn địa bàn thí điểm trên cơ sở các tiêu chí như: tính đại diện, khả năng tổ chức lại không gian phát triển, điều kiện hạ tầng, năng lực hệ thống chính trị, mức độ sẵn sàng đổi mới và khả năng lan tỏa. Theo cơ quan soạn thảo, yếu tố quyết định không chỉ là điều kiện sẵn có mà còn là mức độ cam kết chính trị, năng lực tổ chức thực hiện và khả năng tạo ra kết quả thực chất, có thể nhân rộng.

Đề án cũng đề xuất các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm huy động và sử dụng hiệu quả nguồn lực, bao gồm nguồn ngân sách nhà nước và nguồn lực xã hội hóa; đồng thời xác định rõ cơ chế phối hợp giữa các cấp, các ngành. Dự kiến, danh mục triển khai gồm 19 dự án cụ thể, gắn với các lĩnh vực trọng tâm như hạ tầng, chuyển đổi số, phát triển kinh tế, an sinh xã hội và môi trường.

Để bảo đảm tính khả thi, UBND Thành phố được đề xuất giao các sở, ngành và địa phương được lựa chọn thí điểm xây dựng kế hoạch triển khai chi tiết, kèm theo khái toán kinh phí, làm cơ sở bố trí nguồn lực phù hợp. Mục tiêu của Đề án là tổ chức xây dựng mô hình thí điểm nhằm kiểm nghiệm, tổng kết thực tiễn phát triển của Hà Nội theo định hướng xã hội chủ nghĩa, qua đó hoàn thiện cơ chế, chính sách để nhân rộng trên toàn Thành phố.

Hiện UBND Thành phố đang xem xét, cho ý kiến chỉ đạo đối với các nội dung quan trọng như lựa chọn địa bàn thí điểm, hoàn thiện bộ tiêu chí, cơ chế đặc thù và lộ trình triển khai. Việc xây dựng mô hình "xã, phường Xã hội chủ nghĩa" được kỳ vọng sẽ tạo bước đột phá trong quản trị cơ sở, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển Thủ đô nhanh, bền vững, lấy người dân làm trung tâm.

Phát biểu kết luận, Chủ tịch UBND Thành phố Vũ Đại Thắng đánh giá, việc nghiên cứu xây dựng mô hình "xã, phường Xã hội chủ nghĩa" là một hướng đi mới, nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của Thủ đô trong bối cảnh mới.

Theo Chủ tịch UBND Thành phố, Hà Nội hiện có nhiều điều kiện thuận lợi để triển khai thí điểm, khi hệ thống cơ chế, chính sách đang ngày càng hoàn thiện, đặc biệt là các định hướng lớn từ Trung ương, các quy định mới về phát triển Thủ đô, cùng với quy hoạch dài hạn đã được thông qua.

Chủ tịch UBND Thành phố cho biết, qua nghiên cứu và thảo luận, các ý kiến cơ bản thống nhất cao với nội dung dự thảo Đề án. Mô hình được xây dựng trên cơ sở cụ thể hóa các đặc trưng của xã hội chủ nghĩa vào điều kiện thực tiễn cấp cơ sở, hướng tới hình thành các quan hệ kinh tế - xã hội mới, phù hợp mục tiêu phát triển đất nước đến năm 2045.

Chủ tịch UBND Thành phố lưu ý, đây là nội dung quan trọng nên cần bảo đảm chặt chẽ về định hướng. Trước khi hoàn thiện và trình phê duyệt, cần nghiên cứu xin ý kiến các cơ quan Trung ương, các cơ quan Đảng để bảo đảm thống nhất về quan điểm và cách tiếp cận. Đối với hệ thống tiêu chí, Chủ tịch UBND Thành phố đề nghị tiếp tục rà soát kỹ lưỡng, bảo đảm các tiêu chí vừa có cơ sở lý luận, vừa phù hợp thực tiễn, có thể đo lường, đánh giá được và bám sát định hướng phát triển chung.

Về phương án triển khai, Chủ tịch UBND Thành phố nhấn mạnh yêu cầu xây dựng mô hình phải gắn với thực tiễn phát triển của địa bàn, trong đó đặc biệt chú trọng yếu tố sinh kế của người dân. "Mô hình không chỉ là nơi cư trú mà phải là không gian phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm người dân có thể sinh sống, làm việc, tạo thu nhập ngay tại địa bàn, đồng thời có sự kết nối với các khu vực khác", Chủ tịch UBND Thành phố nêu rõ.

Theo đó, Đề án cần nghiên cứu kỹ cấu trúc không gian phát triển, gắn với các khu chức năng như khu đô thị, khu công nghiệp, dịch vụ, du lịch… để hình thành hệ sinh thái kinh tế phù hợp. Bên cạnh đó, Đề án cần bổ sung các nội dung mô phỏng cụ thể về mô hình phát triển, bao gồm định hướng không gian, tốc độ đô thị hóa, các kịch bản phát triển trong dài hạn, qua đó tăng tính thuyết phục và khả thi.