Điều chỉnh dự toán ngân sách địa phương phù hợp với mô hình chính quyền hai cấp

Lý do điều chỉnh là dự toán ngân sách địa phương và phân bổ ngân sách cấp thành phố Hà Nội năm 2025 đã được HĐND Thành phố quyết định tại Nghị quyết số 53/NQ-HĐND ngày 10/12/2024 được xây dựng trên cơ sở mô hình tổ chức chính quyền địa phương ba cấp (thành phố/quận, huyện, thị xã/xã, thị trấn) và thực hiện phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa các cấp ngân sách, định mức phân bổ ngân sách thành phố Hà Nội và tỷ lệ phần trăm phân chia nguồn thu giữa các cấp ngân sách giai đoạn 2023-2025 theo Nghị quyết số 22/2022/NQ-HĐND ngày 8/12/2022 của HĐND Thành phố.

Thực hiện quy định tại Nghị quyết số 203/2025/QH15 của Quốc hội về sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15 có hiệu lực thi hành kể từ ngày 16/6/2025 đã xác lập đơn vị hành chính và mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, gồm cấp tỉnh và cấp xã; kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện trong cả nước từ ngày 1/7/2025.

Ngày 16/8/2025, UBND Thành phố đã có Tờ trình số 200/TTr-UBND trình HĐND Thành phố ban hành Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số nội dung về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa các cấp ngân sách, định mức phân bổ ngân sách thành phố Hà Nội và tỷ lệ phần trăm phân chia nguồn thu giữa các cấp ngân sách giai đoạn 2023-2025 theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp gồm cấp tỉnh và cấp xã.

Vì thế, đồng bộ với nội dung đề xuất điều chỉnh phân cấp nguồn thu - nhiệm vụ chi này, UBND Thành phố trình HĐND Thành phố điều chỉnh dự toán ngân sách địa phương và phân bổ ngân sách cấp thành phố Hà Nội năm 2025 khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính các cấp và xây dựng mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp là cần thiết và đúng thẩm quyền theo quy định tại Điều 30 Luật Ngân sách nhà nước.

Cụ thể, đối với dự toán thu ngân sách gồm: Dự toán thu ngân sách nhà nước trên địa bàn 513.903.532 triệu đồng (tăng 8.466.470 triệu đồng so với dự toán giao đầu năm do cập nhật số giao thu của các quận, huyện, thị xã cao hơn số giao của Thành phố), trong đó, số thu ngân sách nhà nước giao các xã, phường gồm 2.745.579 triệu đồng.

Thu ngân sách địa phương gồm 183.368.191 triệu đồng (tăng 17.244.031 triệu đồng so với dự toán Thành phố giao đầu năm); thu ngân sách cấp thành phố gồm 182.273.419 triệu đồng; thu ngân sách cấp xã gồm 42.097.220 triệu đồng.

Trước đó, báo cáo thẩm tra về nội dung này, Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND Thành phố cơ bản thống nhất với dự toán chi ngân sách địa phương, phương án phân bổ ngân sách cấp thành phố với cơ cấu chi như phương án UBND Thành phố trình.

Đối với các dự án đầu tư, nhiệm vụ đầu tư phát triển khác và dự án được bố trí vốn từ nguồn bổ sung có mục tiêu của Thành phố, dự án được bố trí từ nguồn chi thường xuyên của cấp huyện nay chuyển giao về ngân sách cấp Thành phố, HĐND Thành phố đề nghị UBND Thành phố rà soát lại nguồn vốn, tiến độ và đánh giá hiệu quả, thứ tự ưu tiên các dự án trước khi triển khai, trình cấp có thẩm quyền quyết định tiếp tục thực hiện nhằm đảm bảo hiệu quả sử dụng ngân sách, tránh đầu tư dàn trải, lãng phí.

Ngoài ra, theo nguyên tắc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi nêu trên sẽ điều chỉnh toàn bộ nguồn thu, nhiệm vụ chi của ngân sách cấp huyện về ngân sách cấp thành phố. Trong 6 tháng còn lại của thời kỳ ổn định ngân sách (đến cuối năm 2025), đây là biện pháp điều hành chấp nhận được, tuy nhiên, về lâu dài, việc phân cấp nhiệm vụ xuống nhưng không phân nguồn thu tương ứng sẽ khiến cấp xã khó phát huy tính chủ động, tự chủ và tự chịu trách nhiệm.

Vì thế, HĐND Thành phố đề nghị UBND Thành phố rà soát, có phương án điều chỉnh phù hợp, thiết lập cơ chế bổ sung có mục tiêu từ ngân sách Thành phố rõ ràng, minh bạch và kịp thời từ năm ngân sách 2026 để bảo đảm nguồn lực thực hiện nhiệm vụ, tăng cường năng lực tự chủ cho cấp cơ sở.