Bảo tồn và phát huy các giá trị làng nghề truyền thống ở xã Ba Vì

Sản phẩm làng nghề đặc sắc ở xã đồng bào dân tộc Dao huyện Ba Vì

Ba Vì là một xã dân tộc miền núi nằm dưới chân dãy núi Ba Vì, huyện Ba Vì, cách trung tâm thành phố Hà Nội khoảng 60 km về phía Tây. Hiện nay, toàn xã có hơn 500 hộ gia đình với trên 2.000 nhân khẩu; trong đó người Dao chiếm 98% dân số cư trú ở ba thôn, dân cư còn lại trong xã là người Kinh và người Mường.

Nghề thuốc Nam của người dân tộc Dao làng Yên Sơn huyện Ba Vì có từ nhiều đời nay. Từ những năm 1960, cuộc sống của người dân tộc Dao do cuộc sống du canh, du cư phát nương làm rẫy trên núi cao và phải đối mặt với các bệnh tật xảy ra hàng ngày. Từ đó người Dao đã biết lựa chọn, tận dụng cây thuốc Nam trên núi để chữa bệnh. Cây thuốc mà người Dao sử dụng là những cây cỏ thực vật, mọc trên núi gần gũi với người Dao. Qua đời này truyền sang đời khác, cha truyền con nối duy trì và phát triển thành những bài thuốc chữa bệnh đến ngày hôm nay.

Các bài thuốc của người Dao là bài thuốc quý, chữa bệnh bằng cây thuốc Nam sống gần với đời sống và sản xuất của người dao, với công dụng chữa các loại bệnh như: Phong tê thấp, thoái hóa khớp, xoang, gan, thận, các bệnh nội tiết và một số bệnh mãn tính nan y. Chính nhờ những bài thuốc Nam quý hiếm mà đời sống của người dân tộc Dao đã được cải thiện. Nhiều gia đình nhờ có bài thuốc quý đã có của ăn, của để.

Theo thống kê ở sách “Cây thuốc người Dao Ba Vì”, trong số 1.209 loài thực vật có trong rừng Quốc gia Ba Vì, có tới 507 loại cây cỏ người Dao dùng làm thuốc chữa bệnh. Trong số những loài dược liệu này, có những cây thuộc loại quý và hiếm. Với việc mỗi loại thảo dược dùng để chữa bệnh đều có tên gọi bằng tiếng Dao cùng với tên gọi phổ thông, xác nhận rằng người Dao ở Ba Vì là những chủ nhân thực sự của nguồn dược liệu quý giá này.

Cần bảo tồn truyền thống làng nghề

Nghề thuốc Nam ở đây có từ lâu đời, nhưng hiện nay do rừng bị chặt phá nhiều, thuốc cũng chẳng còn bao, có những cây thuốc phải từ 20 năm mới cho thu hoạch. Mặc dù xã có diện tích tự nhiên là hơn 2.500 ha nhưng diện tích sử dụng chỉ chưa đầy 400ha, số còn lại do Vườn Quốc gia Ba Vì quản lý. Xã có hơn 40% là hộ nghèo mà nguyên nhân chính là do thiếu đất sản xuất. Hầu hết các gia đình người Dao Ba Vì đều làm thuốc, nhưng thu nhập rất bấp bênh vì đầu ra chưa ổn định. Cách khai thác không hợp lý, nên hiện nay, nguồn thuốc Nam tự nhiên đang dần cạn kiệt.

Ông Dương Trung Liên, Chủ tịch UBND xã Ba Vì, huyện Ba Vì, Thành phố Hà Nội cho biết: Xã Ba Vì còn rất khó khăn, chính quyền rất quan tâm đến nghề thuốc Nam, mở được một số lớp đông y và thành lập Hội Đông y xã, tuyên truyền và vận động nhân dân bảo tồn nhưng cây thuốc quý vẫn đang dần bị mai một. Ngoài việc phối hợp với Hạt kiểm lâm huyện Ba Vì thực hiện nhân giống một số cây thuốc quý đang ngày một mất dần. Bên cạnh đó, xã đã tự đầu tư mở nhiều lớp học để truyền dạy nghề làm thuốc quý cho thế hệ trẻ, nhưng kết quả mang lại thì vẫn không như mong đợi.

Cũng theo chủ tịch xã Ba Vì, trước nhiều nguy cơ mai một xã mong muốn thành phố quan tâm, thực hiện một dự án về bảo tồn các cây giống giúp cho nhân dân Ba Vì bảo tồn nguồn gen quý hiếm và phát triển nhân rộng diện tích, tạo việc làm tăng thu nhập cho bà con nhân dân.

Nhằm phát huy lợi thế sẵn có nghề thuốc Nam, qua đó quảng bá công dụng thuốc Nam tới người dân khắp vùng miền cũng như duy trì và phát triển thành làng nghề thuốc Nam gia truyền, UBND thành phố đã cấp bằng công nhận làng Yên Sơn huyện Ba Vì là làng nghề thuốc Nam gia truyền dân tộc Dao. Tuy nhiên để phát huy được những giá trị đó không chỉ đơn thuần là bằng công nhận làng nghề truyền thống, cần phải có sự vào cuộc của cả lãnh đạo xã, huyện Ba Vì và từ phía cán bộ làm công tác kiểm lâm để bảo tồn và phát huy.