Tọa đàm "Phân loại rác thải tại nguồn, từ cam kết đến hành động thực chất"

Theo Luật Bảo vệ môi trường 2020, từ ngày 1/1/2025, hộ gia đình, cá nhân bắt buộc phải phân loại rác sinh hoạt thành 3 nhóm trước khi chuyển giao cho đơn vị thu gom. Tuy nhiên, thực tế triển khai tại Hà Nội còn không ít khó khăn - từ hạ tầng, cơ chế đến thói quen người dân. Đây là chủ đề được các chuyên gia môi trường, doanh nghiệp và người dân thảo luận tại tọa đàm do.

Theo Tổng Biên tập Báo Kinh tế & Đô thị Nguyễn Thành Lợi, từ cam kết đến hành động thực tế vẫn là quãng đường nhiều thử thách. Người dân muốn làm, nhưng thiếu hướng dẫn; chính quyền cơ sở thiếu nhân lực, kinh phí; hạ tầng thu gom, vận chuyển chưa đồng bộ. Để thay đổi nhận thức cần thời gian, nhưng thay đổi hành động cần sự gương mẫu và quyết tâm. “Nếu mỗi người dân làm đúng một việc nhỏ mỗi ngày là bỏ rác đúng nơi, đúng loại thì cả Thành phố sẽ thay đổi”, Tổng Biên tập Báo Kinh tế & Đô thị Nguyễn Thành Lợi phát biểu.

Còn theo Phó Trưởng phòng Quản lý chất thải rắn, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Đặng Thành Vinh, việc phân loại rác đã được quy định rõ trong Luật Bảo vệ môi trường 2020, nhưng để thực hiện đồng bộ cần có lộ trình. Hà Nội từng thí điểm tại 5 quận trong năm 2024, bước đầu đạt kết quả khả quan với hơn 280 tấn rác tái chế và 60 tấn rác cồng kềnh được xử lý riêng. Tuy vậy, phần lớn chung cư, khu dân cư hiện chưa có đủ hạ tầng cho phân loại ba nhóm rác, trong khi công tác hướng dẫn và kiểm tra còn hạn chế.

Cũng theo ông Đặng Thành Vinh, “chính sách chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi người dân có điều kiện để làm đúng”. Bên cạnh đầu tư hạ tầng, thành phố cần sớm ban hành đơn giá thu gom riêng cho từng loại rác, tạo động lực để doanh nghiệp và hộ dân cùng tham gia.

Đai diện Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị Hà Nội (URENCO) thông tin, đơn vị đã đầu tư hơn 40 phương tiện hiện đại phục vụ thí điểm phân loại rác tại 5 quận nội thành, đồng thời triển khai các mô hình mới như “đổi rác lấy quà”, thu rác tái chế định kỳ vào thứ bảy hằng tuần. Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn gặp khó do thiếu điểm trung chuyển phù hợp và chưa có chính sách giá dịch vụ tương xứng.

Tiến sĩ Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới không khí sạch Việt Nam nhận định: “Chính sách đang chạy nhanh hơn thực tế”. Theo ông, thay vì thúc ép, cần có lộ trình hợp lý, đồng thời duy trì mục tiêu và động lực chính sách. Nếu hạ tầng, con người và cơ chế chưa sẵn sàng, việc ép thực hiện dễ phản tác dụng, khiến người dân mất niềm tin.

Còn Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND phường Hoàng Liệt Nguyễn Anh Tuấn cho biết, phường có hơn 8 vạn dân với 83 tòa chung cư, mỗi ngày phát sinh gần 100m³ rác. Phường xác định, phát triển kinh tế phải đi đôi với bảo vệ môi trường nên chú trọng vai trò của tổ dân phố, hội phụ nữ, đoàn thanh niên trong việc tuyên truyền, vận động người dân phân loại rác tại nguồn. Chính vì vậy, trong gian qua, phường đã phát động phong trào tổng vệ sinh sáng thứ Bảy, xây dựng tổ công tác môi trường và nhân rộng mô hình “khu dân cư xanh”. Tuy nhiên, để duy trì bền vững cần cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền - doanh nghiệp - ban quản trị và cư dân.

GS.TS Hoàng Xuân Cơ, Trưởng ban Khoa học, Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam cho rằng, “điểm nghẽn lớn nhất” hiện nay nằm ở cơ chế quản lý thiếu đồng bộ. Người dân đã có ý thức, nhưng khi thấy rác phân loại bị trộn lẫn, họ sẽ không còn động lực. Muốn người dân tin, phải chứng minh rác sau phân loại được thu gom, xử lý riêng biệt.

Được biết, năm 2026, thành phố Hà Nội sẽ mở rộng mô hình phân loại rác tại 17 phường, tiến tới cấm các cơ sở thu gom tự phát (“đồng nát”), thay bằng hệ thống chính quy đạt chuẩn môi trường. Rác tái chế, rác cồng kềnh và rác còn lại sẽ được thu riêng, vận chuyển tới khu xử lý Xuân Sơn và Nam Sơn bằng công nghệ đốt phát điện hiện đại. Đồng thời, Thành phố hoàn thiện hạ tầng thu gom - xử lý đồng bộ, giảm phát thải nhựa, thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn.

Các chuyên gia thống nhất, để rác được phân loại thật sự, cần sự chung tay của bốn chủ thể - chính quyền, doanh nghiệp, cộng đồng và báo chí. Chính quyền phải là “nhạc trưởng” điều phối, doanh nghiệp đổi mới công nghệ, cộng đồng duy trì thói quen xanh, còn báo chí lan tỏa và giám sát. Ngoài ra, Tiến sĩ Hoàng Dương Tùng đề xuất thêm, thành phố Hà Nội có thể gắn phân loại rác với lợi ích kinh tế như giảm phí thu gom, tích điểm thưởng, công nhận danh hiệu “Khu dân cư xanh”. Khi người dân thấy lợi ích rõ ràng, hành vi sẽ thay đổi bền vững. sống.