Phản biện xã hội về chính sách, biện pháp hỗ trợ chuyển đổi phương tiện giao thông xanh

Ngày 25/11, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam thành phố Hà Nội đã tổ chức Hội nghị phản biện xã hội đối với Dự thảo Nghị quyết của Hội đồng nhân dân (HĐND) Thành phố về chính sách, biện pháp hỗ trợ chuyển đổi phương tiện giao thông sử dụng năng lượng sạch trên địa bàn Hà Nội.

Đây được đánh giá là một trong những nội dung có tác động trực tiếp, rộng khắp đến đời sống người dân, liên quan đến mục tiêu giảm ô nhiễm, thúc đẩy phát triển giao thông bền vững của Thủ đô trong giai đoạn tới.

Trình bày Dự thảo Nghị quyết, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội Đỗ Việt Hải cho biết, văn bản được xây dựng nhằm cụ thể hóa cơ chế, chính sách quy định tại điểm b Khoản 2 Điều 28 Luật Thủ đô, đồng thời tạo cơ sở pháp lý quan trọng để thúc đẩy chuyển đổi phương tiện giao thông xanh. Dự thảo gồm 5 chương, tập trung vào ba nhóm chính sách lớn: Hỗ trợ trực tiếp cho người dân và doanh nghiệp khi chuyển đổi phương tiện; quy định các biện pháp hạn chế phương tiện phát thải; và chính sách phát triển hạ tầng trạm cung cấp năng lượng sạch.

Theo đó, cá nhân chuyển đổi từ xe mô tô, xe gắn máy sang xe điện sẽ được hỗ trợ trực tiếp từ 20% giá trị phương tiện, trong đó ưu tiên cao cho hộ nghèo và cận nghèo. Doanh nghiệp, tổ chức đầu tư phương tiện giao thông sạch hoặc triển khai mô hình cho thuê phương tiện xanh được hỗ trợ lãi vay lên tới 30%. Các loại lệ phí liên quan đến đăng ký phương tiện xanh được đề xuất hỗ trợ từ 50 đến 100% tùy nhóm đối tượng. Đáng chú ý, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ cho thuê phương tiện giao thông xanh còn được miễn phí tạm thời việc sử dụng lòng đường, hè phố để triển khai mô hình.

Tại Hội nghị, các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý đã đưa ra nhiều ý kiến phản biện sâu sắc, thẳng thắn và trách nhiệm. Nhận định chung cho rằng đây là vấn đề vừa cấp thiết, vừa nhạy cảm, có tác động lớn đến người dân và doanh nghiệp, nên dự thảo cần được chuẩn bị thận trọng, kỹ lưỡng và lấy ý kiến rộng rãi.

Góp ý vào dự thảo, PGS.TS Bùi Thị An, Phó Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn Kinh tế (Ủy ban MTTQ Việt Nam Thành phố) nhất trí với sự cần thiết của chính sách, song cho rằng dự thảo còn thiếu các quy định mang tính bắt buộc về an toàn kỹ thuật. Theo bà An, để đảm bảo tính bền vững và tránh rủi ro cháy nổ, cần đưa vào dự thảo quy định bắt buộc về tiêu chuẩn pin, trạm sạc và hệ thống phòng cháy chữa cháy; yêu cầu chung cư mới phải dành tối thiểu 5-10% diện tích bố trí trạm sạc; khuyến khích xã hội hóa hạ tầng với ưu đãi miễn giảm tiền thuê đất trong 5 năm; đồng thời xây dựng cơ chế chia sẻ dữ liệu trạm sạc theo chuẩn quốc gia nhằm bảo đảm minh bạch và thuận tiện cho người dùng.

Liên quan đến hạ tầng sạc - yếu tố then chốt của quá trình chuyển đổi, ông Vũ Thành Vĩnh - Thành viên Hội đồng Tư vấn Dân chủ - Pháp luật (Ủy ban MTTQ Việt Nam Thành phố) nhận định đây là “điểm yếu nhất” của dự thảo. Hà Nội hiện thiếu nghiêm trọng trạm sạc công cộng, dẫn đến việc sử dụng xe điện chưa thực sự thuận tiện. Ông đề nghị Thành phố sớm quy hoạch mạng lưới trạm sạc đến năm 2030; miễn giảm tiền sử dụng đất cho doanh nghiệp đầu tư trạm sạc; khuyến khích lắp đặt trạm sạc tại chung cư, bãi đỗ xe, các tuyến phố; đồng thời bổ sung quy định về an toàn pin, phòng cháy, thu hồi - tái chế pin và hoàn thiện quy chuẩn kiểm định xe điện.

Ở góc độ kinh tế vận tải, ThS. Nguyễn Hoàng Hải - Phó Chủ tịch Hiệp hội Vận tải hành khách công cộng Hà Nội, cho biết chi phí đầu tư phương tiện xanh hiện vẫn cao hơn nhiều so với phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch, trong khi chi phí hạ tầng và rủi ro công nghệ cũng là rào cản lớn. Vì vậy, theo ông, chính sách hỗ trợ phải đủ “mạnh” và “thông minh” để tạo động lực thực sự.

Ông Hải đề xuất các chính sách như: Hỗ trợ cho vay ưu đãi, giảm lãi suất; miễn/giảm phí đăng ký, lệ phí trước bạ; trợ giá vận tải công cộng sử dụng phương tiện xanh; hỗ trợ đào tạo nhân lực kỹ thuật; cơ chế ưu đãi thuế cho doanh nghiệp đầu tư. Đặc biệt, cần sớm ban hành cơ chế đổi xe cũ lấy xe xanh, trong đó quy định rõ giá trị thu hồi xe cũ và mức hỗ trợ khi mua xe mới. Nhóm doanh nghiệp vận tải nhỏ - đối tượng chịu tác động lớn cần được hỗ trợ bằng các gói tín dụng hoặc quỹ bảo lãnh vay vốn. Ngoài ra, ông đề nghị trợ giá vé cho người dân sử dụng phương tiện công cộng xanh nhằm tăng sức hút, giảm lệ thuộc vào xe cá nhân.

Về nội dung này, ông Vũ Thành Vĩnh, Thành viên Hội đồng Tư vấn Dân chủ - Pháp luật (Ủy ban MTTQ Việt Nam Thành phố) cũng bổ sung rằng dự thảo cần quy định rõ mức hỗ trợ tối thiểu theo từng nhóm đối tượng; bổ sung chính sách vay ưu đãi khi mua xe điện; và thí điểm thu hồi, xử lý xe cũ không đạt chuẩn khí thải, tạo đồng bộ trong quá trình chuyển đổi.

Cùng đó, một số ý kiến lưu ý các biện pháp hạn chế phương tiện phát thải như cấm xe sử dụng nhiên liệu hóa thạch tại vành đai 1, tiến tới vành đai 2 tuy là bước đi mạnh mẽ nhưng cần thận trọng để tránh gây sốc cho người dân và doanh nghiệp nhỏ.

ThS. Nguyễn Hoàng Hải kiến nghị xây dựng lộ trình chuyển đổi phù hợp với khả năng tài chính của từng nhóm đối tượng. Giai đoạn đầu có thể ưu tiên chuyển đổi xe buýt, xe khách; giai đoạn tiếp theo mới áp dụng với xe cá nhân. Bên cạnh đó, cần có quỹ hỗ trợ chuyển đổi; chính sách hỗ trợ đặc thù cho doanh nghiệp vận tải ở khu vực khó khăn; và cơ chế miễn trừ tạm thời đối với một số nhóm phương tiện đặc thù.

Phát biểu kết luận Hội nghị, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam Thành phố Phạm Anh Tuấn đánh giá đơn vị soạn thảo đã chuẩn bị hồ sơ công phu, bám sát quy định pháp luật và đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam Thành phố nhấn mạnh: Hội nghị thống nhất về sự cần thiết, tính cấp bách của việc ban hành Nghị quyết nhằm thực hiện Luật Thủ đô, Chỉ thị 20/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ và yêu cầu bức thiết trong việc giảm phát thải, cải thiện chất lượng không khí.

Để chính sách thực sự đi vào cuộc sống, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam Thành phố Phạm Anh Tuấn đề nghị xem xét tăng mức hỗ trợ trực tiếp tiền mặt cho cá nhân (hiện dự kiến tối đa 5 triệu đồng và 20% giá trị xe) để tạo sức hút đủ mạnh trong bối cảnh giá xe điện còn cao. Việc chứng minh nơi cư trú, tạm trú cũng cần được đơn giản hóa nhằm giảm thủ tục hành chính không cần thiết.

Trong các chính sách hỗ trợ, cần phân loại đối tượng theo thu nhập và mức độ ô nhiễm của phương tiện cũ nhằm bảo đảm công bằng, không dàn trải. Về phía doanh nghiệp vận tải, ngoài hỗ trợ lãi vay, nên bổ sung cơ chế bảo lãnh tín dụng hoặc quỹ bảo hiểm rủi ro tài chính để ngân hàng mạnh dạn cho vay.

Tiếp đó, là cần đưa vào dự thảo các mục tiêu và lộ trình mang tính bắt buộc đối với phương tiện công ích, xe công vụ, xe của cơ quan Nhà nước, nhằm nêu gương và dẫn dắt thị trường. Bên cạnh đó, phải có cơ chế giám sát, đánh giá định kỳ; đồng thời giao MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội đẩy mạnh tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện Nghị quyết.

Kết luận Hội nghị, Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam Thành phố cho rằng việc ban hành Nghị quyết là cần thiết và phù hợp với yêu cầu thực tiễn của Thủ đô. Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, cần tiếp thu tối đa ý kiến phản biện xã hội; rà soát, hoàn chỉnh hồ sơ dự thảo với tinh thần chặt chẽ, khoa học, đồng thời có văn bản phản hồi đầy đủ các kiến nghị của MTTQ trước khi trình HĐND Thành phố xem xét, thông qua.

Việc chuyển đổi sang phương tiện giao thông xanh là xu thế tất yếu, nhưng muốn đạt hiệu quả cần hệ thống chính sách đủ mạnh, đồng bộ, gắn với hạ tầng, tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế hỗ trợ tài chính và lộ trình rõ ràng. Khi chính sách được xây dựng trên nền tảng khoa học và thực tiễn, kết hợp sự đồng thuận của người dân và doanh nghiệp, quá trình chuyển đổi sẽ góp phần quan trọng xây dựng Thủ đô Hà Nội xanh - sạch - văn minh và phát triển bền vững.