Khảm trai, sơn mài Chuyên Mỹ: Giữ nghề truyền thống, nâng tầm giá trị hàng Việt

Không chỉ là niềm tự hào của người dân trong xã, khảm trai, sơn mài Chuyên Mỹ là 1 trong 4 làng nghề của Việt Nam được công nhận là thành viên của mạng lưới làng nghề uy tín, có tầm ảnh hưởng toàn cầu, góp phần lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng.

Làng nghề khảm trai, sơn mài Chuyên Mỹ có lịch sử hình thành và phát triển gần 1.000 năm, bắt nguồn từ thế kỷ XI. Trải qua gần mười thế kỷ thăng trầm, nghề truyền thống nơi đây vẫn được gìn giữ, kế thừa, không ngừng phát triển, tạo bản sắc riêng biệt trong dòng chảy thủ công mỹ nghệ Việt Nam. Nghề khảm trai - sơn mài phát triển tập trung tại các thôn: Chuôn Thượng, Chuôn Hạ, Chuôn Ngọ, Chuôn Trung và Bối Khê, hình thành không gian làng nghề đặc trưng, gắn bó mật thiết với đời sống sinh hoạt của người dân địa phương.

Hiện tại, Chuyên Mỹ có 20 nghệ nhân được Nhà nước công nhận cùng hàng nghìn thợ lành nghề. Bằng đôi bàn tay khéo léo, sự sáng tạo không ngừng và tinh thần say nghề, các nghệ nhân đã tạo ra nhiều dòng sản phẩm đa dạng về mẫu mã, phong phú về chủng loại. Nổi bật trong đó là các sản phẩm truyền thống như sập gụ, tủ chè, bàn ghế, khay trà, ống trà, tranh khảm trang trí, lọ hoa khảm và nhiều sản phẩm mỹ nghệ cao cấp khác, mang đậm giá trị thẩm mỹ và chiều sâu văn hóa.

Trong suốt quá trình xây dựng hồ sơ tham gia Mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo thế giới, chính quyền địa phương và đội ngũ nghệ nhân Chuyên Mỹ đã phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chuyên môn, từng bước hoàn thiện các tiêu chí đánh giá nghiêm ngặt của Hội đồng Thủ công thế giới. Nhiều hoạt động được triển khai đồng bộ như tu bổ, nâng cấp không gian trưng bày sản phẩm; sưu tầm, hệ thống hóa các câu chuyện văn hóa gắn với từng sản phẩm; cải thiện cảnh quan môi trường làng nghề theo hướng xanh - sạch - đẹp.

Đặc biệt, trong tháng 11/2025, Chuyên Mỹ đã đón tiếp gần 200 đại biểu quốc tế, gồm các chuyên gia thủ công, nhà nghiên cứu, đại diện các tổ chức quốc tế tham quan, khảo sát và thẩm định. Các chuyên gia trực tiếp tìm hiểu quy trình sản xuất thủ công truyền thống, ghi nhận nỗ lực của địa phương trong kết hợp hài hòa giữa bảo tồn giá trị truyền thống và đổi mới sáng tạo.

Việc khảm trai, sơn mài Chuyên Mỹ được công nhận là thành viên của Mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo thế giới mang nhiều ý nghĩa sâu sắc. Trước hết, đây là sự ghi nhận xứng đáng đối với những giá trị văn hóa, nghệ thuật được hun đúc qua nhiều thế hệ nghệ nhân. Sự kiện mở ra cơ hội để sản phẩm thủ công truyền thống của Chuyên Mỹ tiếp cận thị trường quốc tế, tham gia hoạt động giao lưu, quảng bá tại nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Chuyên Mỹ Nguyễn Thị Thùy Hương, thông qua mạng lưới sáng tạo, các nghệ nhân và thợ làng nghề có thêm không gian kết nối, học hỏi kinh nghiệm, tiếp cận xu hướng thiết kế mới, từ đó nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm. Đây cũng là tiền đề quan trọng để Chuyên Mỹ phát triển du lịch làng nghề, thu hút du khách trong và ngoài nước, góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Trên nền tảng di sản nghìn năm và những thành tựu đã đạt, Chuyên Mỹ đang từng bước hiện đại hóa cách tiếp cận nghề thủ công truyền thống. Địa phương chú trọng kết hợp ứng dụng công nghệ số, đổi mới thiết kế, đa dạng hóa kênh quảng bá nhằm đưa sản phẩm khảm trai, sơn mài vươn xa hơn trên thị trường quốc tế.

Việc trở thành thành viên của Mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo thế giới không chỉ là điểm đến, mà còn là động lực để Chuyên Mỹ tiếp tục hành trình sáng tạo, kết nối với các thành phố sáng tạo trên toàn cầu, lan tỏa bền vững giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam trong thời đại mới.

Chia sẻ về kết quả của địa phương, Chủ tịch UBND xã Chuyên Mỹ Nguyễn Hữu Chi cho biết, với sự lãnh đạo toàn diện của Đảng ủy, sự điều hành linh hoạt, quyết liệt của UBND xã cùng sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, năm 2025, Chuyên Mỹ tập trung tháo gỡ hiệu quả các điểm nghẽn, khơi thông các nguồn lực và động lực tăng trưởng.

Năm 2025, Chuyên Mỹ đã hoàn thành 14/16 chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội theo kế hoạch đề ra. Tổng giá trị sản xuất ước đạt khoảng 6.900 tỷ đồng, tăng 8,63% so với năm 2024; thu nhập bình quân đạt khoảng 78 triệu đồng/người/năm. Những con số này không chỉ phản ánh sự phục hồi và tăng trưởng tích cực của nền kinh tế địa phương, mà còn cho thấy hướng đi đúng đắn trong việc phát huy nội lực, nhất là các giá trị truyền thống gắn với làng nghề.

Chủ tịch UBND xã Chuyên Mỹ cho biết, lợi thế nổi bật của địa phương chính là hệ thống làng nghề truyền thống có lịch sử lâu đời, trong đó tiêu biểu là làng nghề khảm trai, sơn mài Chuyên Mỹ với bề dày gần 1.000 năm hình thành và phát triển. Phát huy thế mạnh, nhân dân trong xã chủ động duy trì, mở rộng sản xuất, từng bước đổi mới mẫu mã, nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Năm 2025, tổng giá trị sản xuất công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp của xã đạt hơn 2.400 tỷ đồng, tăng 9,76% so với cùng kỳ năm trước.

Đặc biệt, việc làng nghề khảm trai, sơn mài Chuyên Mỹ được Đoàn thủ công thế giới thẩm định, đánh giá và chính thức công nhận là thành viên Mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo thế giới năm 2025 được xem là dấu mốc quan trọng. Đây không chỉ là sự ghi nhận xứng đáng đối với chiều sâu lịch sử, giá trị văn hóa và trình độ tay nghề của các nghệ nhân, mà còn mở ra cơ hội lớn để Chuyên Mỹ hội nhập sâu hơn vào không gian sáng tạo toàn cầu, quảng bá tinh hoa thủ công truyền thống Việt Nam ra thế giới, tạo động lực mới cho phát triển kinh tế du lịch làng nghề.